Estonya'da kültür kurumları belediyelerden daha fazla destek istiyor

Estonya'da kültür kurumlarının ayakta kalması ve nitelikli programlar sunmasında devlet bütçesi ile kültür sermayesi fonunun (Kultuurkapital) yanı sıra yerel yönetimlerin desteği belirleyici bir rol oynuyor. Ancak belediyelerin kültüre ayırabildiği kaynak, ülke genelinde bölgeden bölgeye büyük farklılık gösteriyor.

Bu fark, ülkenin en büyük iki merkezi Tallinn ve Tartu arasında bile belirgin biçimde ortaya çıkıyor; taşra bölgeleri ise çok daha zorlu koşullarla karşı karşıya.

Tallinn'de destek görece güçlü

Başkent Tallinn'deki konser mekânlarından Klubi Uus Laine, canlı müzik programı için kentten destek alan kurumlardan biri. Bu yıl 25 bin euro destek alan Uus Laine, Tallinn'in en büyük destek alıcıları arasında yer alıyor. Kulüp yönetim kurulu üyesi Madis Ligema'ya göre sadece konser bilet satışıyla giderler karşılanamıyor.

Ligema, mekânın büyüklüğünün belirleyici olduğunu belirterek, "Biz burada başabaş bile değiliz, sıfıra sıfır çalışıyoruz. Genellikle salon tamamen dolduğunda ancak sanatçıya, teknik kiralama ve belki güvenliğe ödeme yapabiliyoruz. Hepsi bu; geriye başka bir şey kalmıyor" diyor.

Tartu kenti ise 2026 yılında kültür alanına 1,5 milyon euro ayırmayı planlıyor. Bunun 250 bin eurosundan fazlası program desteklerine ayrılacak ve 12 kuruluş arasında paylaştırılacak. Bu kuruluşlar arasında Genialistide klubü 35 bin euro destek alacak. Üç yıllık istikrarlı kültür faaliyeti desteğini alanlar arasında ise Must Kast tiyatrosu bulunuyor.

Must Kast'ın yöneticisi Merilyn Enge, desteklerin daha güvenli hareket etmelerini, daha büyük risk almalarını, daha nitelikli program sunmalarını ve çalışanlara biraz daha insanca ücret ödemelerini sağladığını söylüyor. Enge, Tartu kentinin desteğinin her yıl farklı olduğunu, geçen yıl ilk kez üç yıllık destek aldıklarını ve bunun bir yıl için 52 bin euroya denk geldiğini belirtiyor.

Taşrada destek kritik önemde

Tartu'da ArtandTonicu galerisini yöneten Reigo Kuivjõgi ise artık Tallinn'e taşınmış durumda. Tartu'daki galeri mekânından çıkmak zorunda kalınca, daha geniş izleyici kitlesi ve satın alma gücü ile daha düşük risk nedeniyle Tallinn'i tercih etmiş.

Kuivjõgi, Tallinn ile Tartu'yu karşılaştırmak istemediğini ancak genel olarak taşra ile metropol ölçeğinde metropolde pek çok işin daha kolay yürüdüğünü söylüyor. Kamu yararının, eşdeğer ve aynı düzeyde kültürün başka yerlerde de tüketilebilmesini gerektirdiğini vurgulayan Kuivjõgi, kentlerin ve devletin hangi bölgeye ne kadar ve nasıl bir kültür gerektiğini birlikte tartışması gerektiğini ifade ediyor.

Kuivjõgi'ye göre büyük kentlerin dışında kültürün desteklenmesi, üreticilerin yalnızca metropollere göç etmemesi açısından önem taşıyor. Hem Tartu'da hem de Peipsiääre beldesinde galeri işleten Raul Oreškin de desteklerin önemine dikkat çekiyor. Oreškin, Tartu kentinden ve Voronja galerisi için kültür sermayesi fonundan destek alıyor; ayrıca turizm alanından ve Peipsiveere programından da önemli katkılar sağlanıyor.

Oreškin, bugün kültür alanında özel bir adım atan birinin destekler olmadan pazara girmesinin çok zor olduğunu belirterek, devletin sanat politikasının yalnızca zirvelere odaklandığını, bölgesel sanat politikasının ise kentlerin omuzlarına yüklendiğini ve kent bütçelerine bağımlı hale geldiğini söylüyor. Bütçesi olmayan kentlerde ise hevesle kurulan galerilerin kapandığını ekliyor. Oreškin, Voronja galerisinin gelecek yaz son sezonunu yaşayacağını açıklıyor.