Estonya'da iş uyuşmazlıkları için ayrı mahkeme önerisi

Estonya'da çalışanlar ile işverenler arasındaki anlaşmazlıklar giderek daha sık iş uyuşmazlıkları komisyonuna taşınıyor. Ancak çözüme ulaşmak kolay değil. Sendikalar süreci basitleştirmek için ayrı bir iş mahkemesi kurulmasını öneriyor. Ekonomi Bakanlığı ise bu fikre şimdilik temkinli bakıyor.

Geçen yıl Galina'nın işvereniyle arasında bir anlaşmazlık çıktı. Maaşının bir kısmı ödenmemişti ve çalışma koşullarıyla ilgili şikayetleri vardı. Taraflar uzlaşamayınca kadın iş uyuşmazlıkları komisyonuna başvurdu. Ancak bu yeni zorlukları beraberinde getirdi.

Galina, "Aktualnaya Kamera +" programına yaptığı açıklamada telefondan bilgi alınabildiğini, her danışmayı not aldığını, fakat kendi talimatlarına göre ve kendi yönlendirmeleriyle hazırladığı belgelerin bir anda yanlış formatta sayıldığını söyledi.

Galina'nın hikayesi istisnadan çok kural gibi. İstatistiklere göre komisyona yapılan başvuruların yalnızca %10'u işverenlerden geliyor; kalan %90'ı çalışanlara ait. Başvuruların yarısı ise düzeltme için geri gönderiliyor.

Ticaret ve Hizmet Çalışanları Sendikası başkanı Elle Pütsep, "Bu başvurular çoğu zaman komisyon toplantısına bile ulaşmıyor. Nedeni, insanların başvuruyu nasıl doğru yapacağı ve talepleri nasıl formüle edeceği konusunda bilgi ve beceriye sahip olmaması" dedi.

İş Müfettişliği genel müdürü Kaire Saarep ise "Bazı eleştirileri kabul edebiliriz; süreç yer yer gerçekten bürokratikleşmiş. Sağladığımız örnek başvuruyu karmaşık bulmuyorum. İnsanların gerçekten zorlandığı nokta taleplerin formüle edilmesi" diye konuştu.

Galina birkaç kez başvuru yapmayı denedikten sonra başka bir yol seçti ve bir avukattan yardım istedi. Şansı yaver gitti; genelde pahalı olan hukuki yardımı ücretsiz alma imkanı buldu.

"Avukat işini iyi yaptı ve her şeyi iki günde hazırladı; madde düzeltildi, para ödendi. Evet, İş Uyuşmazlıkları Müfettişliği'nin vaat ettiğinden daha az paraydı ama kendi alacağımı ve manevi tazminatımı aldım. Avukat bir buçuk-iki ayda çözemediğim sorunları iki günde çözdü" dedi.

Başvuru sayısı artıyor, süreler değişmiyor

Geçen yıl iş uyuşmazlıkları komisyonuna yaklaşık 2500 başvuru yapıldı. Bu yılın ilk altı ayında ise geçen yılın aynı dönemine göre %25 daha fazla başvuru geldi.

Kurumun yükü artıyor ancak uyuşmazlıkların incelenme süreleri değişmiyor. Yasaya göre başvuru geldikten sonra 45 takvim günü içinde karar verilmesi gerekiyor. Ancak pratikte süreç sık sık uzuyor. Temel sorunlardan biri olan taraflardan birinin mazeretsiz olarak komisyon toplantısına katılmaması, mevzuat değişikliğiyle çözülmek isteniyor.

Saarep, "Şu anda Riigikogu'ya (Estonya Parlamentosu) gönderilen İş Uyuşmazlıklarının Çözümü Yasası'na, taraflardan biri komisyon toplantısına gelmezse gıyabi karar verilebilmesi imkanının eklenmesi öneriliyor. Örneğin işçinin ödenmeyen maaşını talep ettiği, işverenin buna itiraz etmediği ama toplantıya gelmeye niyetli olmadığı çok sayıda dosya var" dedi.

Ancak mevcut düzeni değiştirmek kolay değil; iş uyuşmazlığında her iki tarafın çıkarları arasındaki dengenin korunması önemli. Bu nedenle komisyonun yetkilerinin ne kadar genişleyebileceği tartışılıyor.

Ekonomi Bakanlığı çalışma ilişkileri ve çalışma koşulları dairesi başkanı Seili Suder, "Burada gerçekten şu soru ortaya çıkıyor: İş uyuşmazlıkları komisyonu mahkeme ile aynı yetkilere sahip olmalı mı? Bu, tarafların haklarıyla ilgili ciddi bir soru. Ancak gıyabi karar imkanı getirilse bile taraf her zaman mahkemeye başvurma hakkına sahip olacak" dedi.

İşçi ile işveren arasındaki uyuşmazlığın çözümü bugün uzun bir yol izleyebiliyor: iş uyuşmazlıkları müfettişliğinden ilçe, bölge ve Devlet Mahkemesi'ne kadar. Bu nedenle sendikalar bu yolu kısaltmak ve yalnızca iş uyuşmazlıklarıyla ilgilenecek ayrı bir mahkeme kurulmasını öneriyor.

Pütsep, "Sendika temsilcisi olarak özellikle işçinin davayı kazandığı ancak işverenin komisyon kararına katılmadığı durumlarda dosyanın bir sonraki aşamaya geçmediğini, komisyon kararına sadece mahkemede itiraz edildiğini görüyorum. İşçi mahkemeye yeni bir dava açmak zorunda kalıyor. Süreç sanki daha önce iş uyuşmazlığı hiç yaşanmamış gibi baştan başlıyor" dedi.

İş Müfettişliği ise yeni bir aşama oluşturmanın yargılamayı hızlandıracağını düşünmüyor; çünkü mahkemelerde başvuru koşulları daha da katı. Yine de daha kısa ama ücretli bir yol bugün de mevcut.

Saarep, "Tarafların zaten seçim hakkı var: İş uyuşmazlıkları komisyonuna başvurmak zorunlu değil, doğrudan ilçe mahkemesinde dava açılabilir. Ancak bu yolu çok az kişi kullanıyor; tüm iş uyuşmazlıklarının %10'undan azı. Komisyonda yılda 2000'den fazla uyuşmazlık incelenirken mahkemelerde bu tür dosya sayısı yaklaşık iki-üç yüz" dedi.

Suder ise "Şu anda Estonya için ayrı bir iş mahkemesi kurulması gerçekten haklı görünmüyor. Bu tür mahkemeler Almanya gibi büyük ülkelerde, büyük yargı sistemleri ve çok sayıda insanın olduğu yerlerde var. Estonya'da belki daha kompakt bir çözüm daha iyi işler. Ancak hiçbir şeyi dışlamıyoruz" dedi.