Estonya'da iki belediyenin altyapı ücreti Anayasa Mahkemesi'ne taşındı

Estonya Adalet Şansölyesi (Õiguskantsler) Ülle Madise, iki belediyenin konut geliştiricilerinden aldığı altyapı ücretine ilişkin düzenlemeyi iptal ettirmek için Estonya Anayasa Mahkemesi'ne (Riigikohus) başvurdu. Söz konusu belediyeler Loksa şehri ve Jõelähtme belediyesi. Madise daha önce aynı gerekçeyle Keila şehri için de mahkemeye gitmişti.

Madise'nin 1 Ekim tarihli başvurusuna göre, Jõelähtme belediye meclisinin 12 Ocak 2023 tarihli yönetmeliği, imar planından yararlanmak isteyen geliştiricilere, İmar Kanunu'nda öngörülenden daha fazla yükümlülük getiriyor. Ayrıca belediye, geliştiricilerden konut birimi başına 6500 euro sabit sosyal altyapı ücreti alıyor; Madise bu ücretin yasal dayanağı olmadığını belirtiyor.

Adalet Şansölyesi, yönetmelik hükümlerinin hukuk devleti ilkesiyle çeliştiğini, 6500 euroluk mali yükümlülüğün mülkiyet hakkını ve girişim özgürlüğünü sınırladığını değerlendiriyor.

Madise, bu yıl nisan ortasında Jõelähtme belediye meclisine yönetmeliği Anayasa'ya uygun hale getirme çağrısı yapmış, ancak meclis itiraz edilen hükümleri bugüne kadar yürürlükten kaldırmamış veya değiştirmemişti. Meclis cevabında yönetmeliğin anayasaya uygunluğunun hukuki tartışmalara yol açabileceğini kabul etmiş, değişiklik olasılığını dışlamamış, ancak Adalet Şansölyesi'nin temel tespitlerine katılmamıştı.

Meclis, yerel yönetimin planlama özerkliğine ve sosyal altyapı maliyetlerine ilişkin Anayasa Mahkemesi kararlarına dayanmış; ücretin doğrudan bir ödeme zorunluluğu getirmediğini, sosyal altyapı ücretinin ancak idari sözleşmeyle doğduğunu savunmuştu.

Yasal dayanak tartışması ve olası yaptırımlar

Madise, Keila örneğinde olduğu gibi Jõelähtme yönetmeliğinde de belediyenin bu tür bir altyapı ücreti koymak için yasal yetkisi bulunmadığını vurguluyor; belediyenin kanunun izin verdiğinden daha geniş yetki kullandığını belirtiyor. Ona göre genel bir ücret getirilmişse, İmar Kanunu yalnızca belirli bir tesisin inşaat maliyetlerini düzenler.

Loksa belediyesi için de benzer eleştiriler yöneltiliyor; şehir de 6500 euro altyapı ücreti uyguluyor. Madise, Loksa yönetmeliğinde ayrıca geliştiricinin altyapı ücreti koşulu içeren idari sözleşmeyi imzalamaması veya imzaladığı sözleşmeyi yerine getirmemesi durumunda imar ve yapı hakkı açısından ağır sonuçlar doğduğunu aktarıyor: plan hazırlığı durduruluyor, plan iptal edilebiliyor ve yapı ruhsatı verilmeyebiliyor. Madise, bu tür sonuçların yönetmelikle belirlenmesinin yasal dayanağı olmadığını vurguluyor.

Adalet Şansölyesi, Loksa belediyesine 25 Mayıs 2023 tarihli yönetmeliği Anayasa'ya uygun hale getirme çağrısı yapmıştı. Belediye yeni bir yönetmelik taslağı hazırladığını bildirmiş olsa da yönetmelik bugüne kadar değiştirilmedi ve Madise'nin Anayasa'ya aykırı gördüğü hükümler hâlâ yürürlükte.

Madise bu yıl mayıs ayında aynı konuda Tallinn'e de başvurmuştu; çünkü ona göre kentin, kamu binalarının inşasını finanse etmek için gayrimenkul geliştiricilerinden para toplanmasını öngören yönetmeliği birçok noktada yasalarla çelişiyordu.