Estonya'da gıda israfı 139 bin tonu buldu, çözüm etiketlerde olabilir

Estonya'da geçen yıl toplam 139 bin ton gıda israf edildi. İklim Bakanlığı'nın (kliimaministeerium) yaptırdığı araştırmaya göre en büyük israf kaynağı haneler. Estonya'da kişi başına ortalama 20 kilogram gıda çöpe gidiyor. Bu miktar, ülke nüfusunun yüzde beşini, yani 68 bin kişiyi doyuracak kadar büyük.

Beş yıl önce yapılan önceki araştırmaya kıyasla tablo bir miktar iyileşmiş durumda. Ancak İklim Bakanlığı Atık Yönetimi Daire Başkanı Kristel Kibin'e göre hâlâ önlenebilecek 50 binden fazla ton gıda atığı üretiliyor.

"Gıda atıkları arasında hâlâ önlenebilecek ve kaçınılabilecek 50 binden fazla ton atık olduğunu görüyoruz, bu nedenle çok çaba harcamamız gerekiyor. Özellikle yaklaşan zorunlu hedefler ışığında, sektör sektör neler yapabileceğimizi yeniden düşünmeliyiz" dedi Kibin.

AB hedefleri 2030'a kadar gıda israfını azaltmayı amaçlıyor

Hedefler Avrupa Birliği'nden geliyor ve 2030 yılı için belirlenmiş durumda. Gıda sanayisinin atıkları yüzde 10, perakende, yeme-içme sektörü ve hanelerin israfı ise yüzde 30 azaltması gerekiyor.

İklim Bakanlığı, hedeflere ulaşmak için evlerde farkındalığın artırılması gerektiğini belirtiyor. Estonyalı şirketlere ise ek bürokrasi yükü geliyor.

"Örneğin şirketler için kayıt tutma yükümlülüğü ve gıda atığı oluşumunu azaltmaya yönelik eylem planları hazırlama şartı öngörülüyor. Bu, 'ölçtüğümüz şeyi azaltabiliriz' ilkesinden kaynaklanıyor" diye ekledi Kibin.

Coop Eesti Keskühistu (Estonya'daki bir perakende kooperatifi) mağazalarında gıda kaybı otomatik olarak takip ediliyor ve israf minimum düzeyde tutuluyor.

"Kooperatiflerimiz kayıt tutuyor ve ne kadar gıdanın israf olduğu ile israfın nasıl azaltılacağı konusunda iyi bir genel görünüme sahip. Özel sektör aktörleri olarak sıfır bürokrasiye inanıyoruz: bürokrasi ne kadar azsa o kadar iyi. Ek bürokratik önlemlerin uygulanmasının anlamlı olduğunu düşünmüyorum" dedi Coop Eesti Keskühistu iletişim müdürü Siiri Liiva.

Etiket değişikliği gündemde: "son tüketim tarihi" yerine "en iyi kullanma tarihi"

Bölgesel ve Tarım Bakanlığı'nın (regionaal- ja põllumajandusministeerium) önerisi ise değişim getirebilir.

Bakanlık Gıda Güvenliği Başuzmanı Airika Salumets'e göre, şirketlerin mümkün olduğunca "son tüketim tarihi" (kõlblik kuni) yerine "en iyi kullanma tarihi" (parim enne) etiketine geçmesi israfı azaltmanın bir yolu olabilir. "En iyi kullanma tarihi", gıdanın tarih geçtikten sonra da tüketilebileceği ve bağışlanabileceği anlamına geliyor.

Salumets, araştırmalara göre insanların "en iyi kullanma tarihi" etiketini bildiğini ekliyor. Gıda kurtarma şirketi FudLoop'un kurucusu Tarmo Seliste ise günlük yaşamda bunun tersini görüyor.

"Tarihi geçmiş tamamen güvenli gıdanın, insanın yanlışlıkla yenmeyeceğini düşünmesi yüzünden çöpe atıldığı çok sayıda durum var. İnsan bunu evde tüketmek istemiyorsa bir gıda dolabına götürebilir ya da örneğin bir gıda bankasına verebilir" dedi Seliste.

Üreticiler ise ürün etiketlemede serbest ve bu nedenle sık sık aynı kategorideki gıdalar farklı etiket taşıyor. Örneğin süt ürünlerinde birinde "son tüketim tarihi", diğerinde "en iyi kullanma tarihi" yazabiliyor. Bu da bir ürünün bağışlanabileceği, diğerinin bağışlanamayacağı anlamına geliyor.