Estonya'da gençler yasak binalara tırmanarak tehlike saçıyor

Estonya'da gençler arasında hızla yayılan kentsel keşif akımı, terk edilmiş binalara ve korunmasız altyapı tesislerine izinsiz girişleri artırdı. Yetkililer, bu ilgi çekme yarışının ciddi güvenlik riskleri taşıdığı uyarısında bulunuyor.

Sosyal medyada son yıllarda gençlerin boş binalara ve yeterince korunmayan tesislere girerek çeşitli gösteriler yaptığı içeriklerin sayısı hızla arttı. Uzmanlara göre bu durum bir yanda adrenalin ve şöhret arayışı, diğer yanda vandalizm ve hırsızlık anlamına geliyor. Aşırı durumlarda bu kişilerin hibrit savaşta kullanılabileceği de belirtiliyor.

Tallinn'deki eski Harju Bölge Mahkemesi binası, boşaltılan Swedbank merkezi, Viimsi kış bahçesi, Paldiski nükleer sahası ve Valgjärve'deki Levira televizyon ve iletişim direği bu tür videolara konu olan yerlerden yalnızca birkaçı.

Kuzey Valiliği'ne bağlı Ida-Harju işlem biriminin yöneticisi Anders Allandi, "Öncelikle insanların erişiminin olmadığı yerler aranıyor. Sonra görüntüleniyor; videoda özellikle karmaşık bir giriş yöntemi varsa bu daha da havalı bulunuyor" dedi.

Urbex akımı ve yaygınlaşan ihlaller

Hobi, uluslararası alanda "urban exploring" ya da kısaca "urbex" olarak adlandırılıyor ve kentsel çevreyi keşfetmek anlamına geliyor. Estonya'da başlangıçta eski askeri tesislerin veya sığınakların keşfedilmesiyle öne çıkan bu akım, son birkaç yılda büyük bir patlama yaşadı. Daha önce meraklılar tarih, mimari ve keşif heyecanıyla motive olurken, şimdi ortalama yaş ciddi biçimde düştü ve karşılıklı bir üstünlük yarışı başladı.

Uzmanlar urbex'in temelde olumsuz bir olgu olmadığını, daha doğru uygulayıcıların da bulunduğunu vurguluyor. Ancak son dönemde yalnızca TikTok'ta Estonya'da urbex konusuyla bağlantılı yaklaşık 500 hesap bulunuyor ve bu hesaplara binlerce klip yüklenmiş durumda. Bunların büyük bir kısmı açıkça yasa dışı faaliyetleri gösteriyor.

Allandi, polisin de belirgin bir artış fark ettiğini doğruluyor. "Her şey müzik lisesi, Liivalaia mahkeme binası gibi basit ve erişilebilir binalarla başlıyor. Oradan daha ekstrem yerlere geçiliyor; örneğin direkler, ekskavatörler, bina çatıları" dedi.

Riigi Kinnisvara (RKAS) satış müdürü Marko Künnapas, portföylerinde Estonya genelinde yaklaşık 600 mülk ve toplamda bin civarında bina bulunduğunu belirtiyor. Bunlar arasında Tallinn'in Kivimäe bölgesindeki ve yaklaşık on yıldır büyük ölçüde boş duran beş binadan oluşan müzik lisesi kompleksi de yer alıyor. Burada çok sayıda izinsiz giriş ve tahribat videosu kaydedildi. Künnapas, her bir saha için on binlerce euroya ulaşabilen maliyetlerin söz konusu olduğunu söylüyor.

Fiziksel tehlikeler ve kritik altyapı riski

Videolar net bir eğilim gösteriyor: ilk izinsiz giriş duyulduğunda toplu bir akın ve tahribat başlıyor. Pärnu'daki eski Viisnurk fabrikası ve Narva-Jõesuu'daki bir zamanlar popüler olan Mereranna sanatoryumu bunun örnekleri arasında. Raigo Kotkas, sanatoryumda bu yılın başında her şeyin düzenli olduğunu, ancak güvenlik sistemlerinin kırılmasının ardından yalnızca geçen yaz 14 yangın çıktığını aktarıyor.

Sosyal medya kamusal paylaşım gerektirdiği için, şakacılar kendi suçlarını belgeliyor. Videolarda levye, taşlama makinesi kullanıldığı ya da taş duvarda çekiçle delik açıldığı görülüyor. Õismäe'deki Sovyet dönemi sığınağında olduğu gibi, sonunda mal sahibi girişe tonlarca ağırlıkta beton bloklar koymak zorunda kalabiliyor.

Allandi, vakaların muhtemelen yalnızca bir kısmının polise ulaştığını, ancak ulaştığında bunun resmi olarak kabahat sayılan izinsiz giriş olduğunu ve para cezası içerebileceğini belirtiyor. 14 yaşın altındaki failler için süreç genellikle çocuk ve ailesiyle yapılan görüşmeyle sonlanıyor. Hasar gören mülk için ayrıca tazminat davası da açılabiliyor.

Mali zararın yanı sıra fiziksel tehlikeler de öne çıkıyor: küften zehirlenmeye kadar uzanan riskler ve ölümle sonuçlanabilecek düşmeler. Bir müzik okulu videosunda bir çocuğun tökezleyip kapı camından uçtuğu görülüyor.

Gençlerin riskli davranışları bir yana, son dönemde kritik altyapı sayılabilecek tesislerden gelen videolar da artıyor. Ağustos sonunda maskeli bir grubun Valgjärve televizyon ve iletişim direğine girdiği bir klip yayınlandı. Görüntüde hava hâlâ aydınlık ve binanın önünde bir işçi arabası duruyor, ancak gençler çatıda dolaşıyor. Sonunda davetsiz kişiler, aralarında ETV yayınının da iletildiği direğin tepesinde yerden 350 metre yükseklikte gün batımını izliyor.

Urbex meraklılarının Iru termik santralinin bacasına, Paldiski nükleer depolama sahasına, Tallinna Vesi ve birkaç Eesti Raudtee tesisine de sahiplerinin bilgisi dışında tırmandığı görülüyor. Geçen hafta ise Ülemiste'deki Rail Baltic terminal inşaatında bir yabancının karanlıkta vinç kabinine tırmandığı video paylaşıldı.

Uzmanlar, hibrit savaş döneminde bu tür videoların bilgi sağlayabileceği ve aşırı cesur kişilerin bazı kötü niyetli eylemler için kullanılabileceği uyarısında bulunuyor. Allandi, "Tehlikenin büyük olabileceğini düşünüyorum; hibrit savaş bağlamında dün hayal bile edemeyeceğimiz pek çok eylemle karşılaşıyoruz. Bu eylemler muazzam bir hızla gelişiyor ve bu nedenle kendimizin nasıl davrandığına daha da dikkat etmesi gerekiyor" dedi.