Estonya'da eski savunma yatırımı şefinden bakanlığa suçlama

Estonya'da devlet savunma alımlarını yürüten Riigi Kaitseinvesteeringute Keskus'un (RKIK — Devlet Savunma Yatırımları Merkezi) eski yöneticisi Magnus-Valdemar Saar, parlamento bütçe denetim komisyonuna yazılı açıklama göndererek savunma alımlarındaki rolünü anlattı. Saar, açıklamasında Savunma Bakanı Hanno Pevkur'un süreçte belirleyici bir rol oynadığını yineledi.

Saar, risklerin artması nedeniyle 2025 yılının başlarında aracılık faaliyetlerinin durdurulmasını ve sözleşmeyle karşılanmayan fonların iade edilmesini önerdiğini, ancak Pevkur'un bunu kabul etmediğini belirtti. Saar ve Pevkur'un pazartesi günü yapılan komisyon toplantısına katılmaları bekleniyordu; ikisi de toplantıya gelmedi.

Komisyon başkanı, muhalefet siyasetçisi Urmas Reinsalu, Pevkur'un katılmama gerekçesini açıklamadığını söyledi. Saar ise katılmama gerekçesi olarak Avrupa Savcılığı'nın soruşturma başlatmasını gösterdi ve belgeler üzerinden olguları doğrulama imkânı olmadığı için sorulara yazılı yanıt vermeyi tercih ettiğini ifade etti.

Pazartesi günü Riigikogu'nun (Estonya parlamentosu) açılış oturumuna katılan Pevkur, Saar'ın iddialarına kendisinin de yanıt vereceğini ve yorumunun ilk fırsatta ekleneceğini ERR'ye söyledi.

Saar: Bakan mesafe koyan bir müşteri değildi

Saar'ın sekiz sayfalık açıklamasının en önemli bölümü, Savunma Bakanı Hanno Pevkur'un mühimmat alımlarındaki rolüne ilişkin. Saar, bakanın bu alanda mesafe koyan, rapor bekleyen bir müşteri olmadığını savunuyor.

Açıklamaya göre bakan işlemleri bizzat getirip önerdi; en az bir büyük ölçekli davada sözleşme koşulları, teslim takvimleri, ön ödeme tutarları ve fiyat müzakerelerine müdahale etti; bazı durumlarda tedarikçiyle kendisi görüştü; sözleşmeler imzalandıktan sonra ödemelerin hızlı yapılmasını teşvik etti ve neredeyse haftalık tartışmalarda tedarikçiye yönlendirmeler yaptı.

Saar, Datasel dosyasındaki son iki işlemin de Pevkur'un kişisel öncülüğüyle yapıldığını belirtti. Bakanın işlemleri Yunanistan merkezli Nordeto şirketi üzerinden yapmaya özel ilgi gösterdiğini, teklifin kısa geçerlilik süresine atıfla RKIK'in sözleşmeleri hızlı imzalaması yönünde teşvik edildiğini kaydetti. İlk sözleşmelerin teslimatlarındaki gecikmelerin o tarihte bildirildiğini ekledi.

Saar'a göre Nordeto, RKIK için tanınmayan bir şirketti ve ticari faaliyeti kendi bilgisine göre mühimmat veya savunma amaçlı malzemeyle ilgili değildi. Teklifin Savunma Bakanı Pevkur'a özel olarak ulaştığını belirten Saar, bakanın ortağın güvenilirliği ve kapasitesinden nasıl emin olduğunu bilmediğini söyledi. RKIK'in bu aracıyla sözleşme imzalamadığını, malın kaynağına ve mülkiyetine mümkün olduğunca yakın bir ticari yapıyla, yani Datasel ile sözleşme yaptığını ifade etti.

Komisyon başkanı Reinsalu, Delfi'nin Jaanus Rahumäe'nin Savunma Bakanı Hanno Pevkur ile bağlantılarına atıfta bulunduğunu ve Ağustos 2025'te Pevkur'un Yunanistan'da Rahumäe'nin villasında kaldığını, ayrıca Yunan mevzuat bakanıyla görüştüğünü bildirdiğini hatırlatarak, bu ziyaret sırasında silah anlaşmalarının görüşülüp görüşülmediğini sordu. Saar, o dönemde görevden ayrılmış olduğunu ve görüşülen konular hakkında bilgi sahibi olmadığını kısa bir yanıtla belirtti.

Bakanlık: Bakanın devreye girmesi sorunları çözdü

Saar'ın açıklamaları, RKIK yöneticisi olarak aracılık faaliyetlerinin durdurulması ve sözleşmeyle karşılanmayan fonların iade edilmesi yönünde tutanağa geçen bir öneri sunduğunu da ortaya koyuyor. Saar, 2025'in son kışı/ilkbaharında RKIK'in savunma bakanının karar toplantısına bu yönde yazılı bir öneri sunduğunu, Pevkur'un öneriyi reddederek alımlara devam edilmesi talimatını verdiğini belirtti. İlgili karar toplantısı tutanağının Savunma Bakanlığı'nda bulunduğunu ve komisyonun bunu yazılı olarak inceleyebileceğini varsaydığını ekledi.

Saar, bu kararın bakanın Ukrayna'ya desteğin gerekliliğini ve destekle bağlı riskleri iyi anladığını gösterdiğini, desteğin aktarılmasına ilişkin ayrıntılar konusunda hiçbir şekilde bilgisiz olmadığını söyledi.

Saar, Hanno Pevkur'a teşekkür de etti: "Adil bir tablo için iki şey ekliyorum. Birincisi, Savunma Bakanı Hanno Pevkur'un devreye girmesi birçok kez sorunların, aralarında ihracat kontrolüyle ilgili olanların da çözülmesine yardımcı oldu. İkincisi, onun temaslarından mühimmatı gerçekten teslim eden tedarikçiler çıktı."

Komisyon toplantısına katılan ve Savunma Bakanlığı müsteşarlığında son günlerini geçiren Kaimo Kuusk, çeşitli mühimmat tekliflerinin bakanlığın kamu e-posta adresine sahip herkese, yani bakana, müsteşara ve diğerlerine gönderildiğini söyledi. Kuusk'a göre bu teklifler, teklifleri doğrulama ve değerlendirme rolü olan RKIK'e iletildi. Bakanın da bu teklifleri RKIK'e iletmesinin tamamen normal bir faaliyet olduğunu belirten Kuusk, Pevkur'un sözlerinden şüphe etmek için bir neden görmediğini ekledi.