Estonya'da beraat kararı yanlış kişiyi hedef gösterdi

Estonya'da geçen yıl Ekim ayında bir yaya geçidinde orta yaşlı bir kadının ölümüne yol açan trafik kazasıyla ilgili soruşturma, geçen hafta savcılığın takipsizlik kararı vermesiyle kapandı. Ancak kararın ardından sosyal medyada yayılan yanlış bilgiler, olayla hiçbir ilgisi olmayan bir iş insanını hedef haline getirdi. Neeme Kass adlı 49 yaşındaki girişimci, kazanın faili olarak gösterildi ve bir anda ülke çapında tanınan bir isim haline geldi.

Kazanın gerçek faili ve soruşturmanın seyri

Kaza, geçen yıl 23 Ekim akşamı saat 19 sıralarında Lääne-Virumaa bölgesindeki Rakvere yakınlarındaki Näpi kasabasında meydana geldi. Karanlık ve yağmurlu havada bir sürücü, yaya geçidinde özel eğitim ihtiyacı olan çocuklara destek veren pedagog Liina Kuntor-Kits'e çarptı. Kadın hayatını kaybetti. Olay yerinden ayrılan sürücü, ertesi gün haberlerde kazayı duyunca kendisi polise gitti. Nissan marka bir arazi aracını kullanan sürücü, çarpmayı kabul etti ancak kötü hava koşulları nedeniyle aydınlatılmış yaya geçidine çıkan kişiyi fark etmediğini öne sürdü.

Soruşturma yaklaşık bir yıl sürdü. Viru Bölge Savcılığı geçen hafta, tüm delillerin ve bilirkişi raporlarının incelenmesinin ardından sürücünün trafik kurallarını ve özen yükümlülüğünü kasten ihlal etmediğinin tespit edildiğini açıkladı. Savcılık bu nedenle dava açmamaya karar verdi. Karar, birçok kişinin adalet duygusunu sarstı ve sosyal medyada tepki dalgasına yol açtı.

Yanlış isim nasıl yayıldı?

Ön soruşturma sırasında şüphelinin yaşı dışında hiçbir bilgi paylaşılmamıştı; kaza anında 48 yaşındaydı. Ancak ölen kadının oğlu, Virumaa Teataja gazetesine verdiği röportajda şüphelinin büyük kamu ihalelerine danışmanlık yapan eski bir devlet memuru olduğunu belirtti. Bu ipucundan yola çıkan sosyal medya kullanıcıları, kazanın failini kendi başlarına bulmaya çalıştı. Kısa sürede Tallinn'de yaşayan ve üç çocuk babası olan iş insanı Neeme Kass hedef gösterildi. Oysa Kass kaza anında yurt dışındaydı; aile fotoğrafları da bunu doğruluyor.

Kass, kendisine yönelik suçlamanın nasıl yayıldığını şöyle anlattı: Bir akşam kız kardeşi ona sosyal medyada kendi fotoğrafıyla paylaşılan ve "Hayvan Çiftliği" romanına benzetilen bir gönderiden bahsetti. Gönderide domuz rolünde gösteriliyor ve kazaya neden olmakla suçlanıyordu. Kısa sürede yüzlerce, ardından binlerce kişi bu içeriği paylaştı ve çeşitli forumlara taşıdı.

Kass, kendisine yönelik karalama kampanyasının büyük olasılıkla Tartu'da yaşayan 55 yaşındaki Kaarel Hansberg adlı aktif bir sosyal medya kullanıcısı tarafından başlatıldığını tespit etti. Hansberg, ERR'nin "Pealtnägija" programına verdiği yanıtta, ilk ipucunu Reddit forumundaki ve bugün silinmiş bir gönderiden aldığını söyledi. Hansberg, "Facebook'un açık bölümünde, oğlunun verdiği profile uyan Estonya'da sadece üç kişinin olduğuna dair atıflar vardı. Beni asıl kaynak olarak göstermek yanlış. Ayrıca Kass'ın devletle yaptığı sözleşme son derece tuhaftı. Şüphe ortaya çıkınca gönderiyi kaldırdım" dedi.

Neeme Kass aslında eski bir üst düzey memur. Vergi ve Gümrük Dairesi'nde, Savunma Kuvvetleri'nde ve Çevre Denetimi'nde yönetici pozisyonlarda çalışmış. Bugün kendi şirketi Conmeo üzerinden hem polise hem de savunma kuvvetlerine mühimmat tedarik eden büyük savunma sanayi şirketlerini temsil ediyor. Ancak benzer tanıma uyan onlarca kişi bulunuyor. Peki neden tam olarak Kass hedef seçildi? Kass'a göre bunun bir nedeni, yapay zeka destekli bir aramanın belirli kriterleri karşılaması olabilir. Kass, Virumaa Teataja makalesinde geçen doğum yılı, eski devlet memuru geçmişi ve kamu ihalelerine danışmanlık gibi kriterleri yapay zeka aramasına girdiğini ve aramanın kendisini önerdiğini belirtti.

Soruşturma yeniden açıldı

Sosyal medyada yayılan suçlamalar o kadar ileri gitti ki Kass tehdit telefonları ve mesajları almaya başladı. Kass'ın avukatı Maria Veermäe, metinlerin yazarlarına ulaşarak paylaşımları kaldırmalarını istediklerini, ancak birçoğunun yanıt bile vermediğini söyledi. Sonunda Facebook'un ana şirketi Meta'ya ve Politsei- ja Piirivalveamet'e (Estonya Polis ve Sınır Koruma Kurumu) başvurdular, ancak bunun sonuçsuz kaldığını gördüler. Polis, Kass'a suçsuzluğunu kanıtlamak istiyorsa tüm suçlayıcılara sabıka kaydı örneği sunabileceğini bildirdi. Avukat ve savcılık, bunun pratikte işe yaramayacağını belirtti.

Savcılık kararının ardından tartışma büyüdü. Mesele ana akım medyaya taşındı ve birçok kamuoyu önderi konuyla ilgili açıklama yaptı. Viru Bölge Savcılığı'nın başındaki isim olan başsavcı Maarja Germann, kriminal dosyayı bizzat inceledi ve bazı delillerin dikkate alınmadığı gerekçesiyle soruşturmanın yeniden başlatılmasına karar verdi. Germann, özellikle olay yerindeki diğer araç sürücülerinin tanık olarak dinlenmesi gerektiğini, bu koşullarda yayanın görülmesinin mümkün olup olmadığının ancak böyle anlaşılabileceğini söyledi.

Kass için bu gelişmeler yeterli değil. Hayatının en zor haftalarından birini geçirdiğini belirten Kass, yaşadığı haksızlığın kendisini derinden sarstığını ifade etti.