Estonya'da asgari ücret tartışması: alım gücü AB'de en düşük

Estonya'da gelecek yılın asgari ücreti için pazarlık süreci başlarken, ülke Avrupa Birliği içinde en düşük asgari ücret alım gücüne sahip ülke olarak dikkat çekiyor. Eurostat verilerine göre Estonya, Letonya'nın hemen altında kalarak AB'deki en düşük asgari ücret alım gücüne sahip ülke oldu.

Rakamlar ilk bakışta kafa karıştırıcı olabiliyor. Estonya'da aylık brüt asgari ücret 946 euro iken, Letonya'da bu rakam 780 euro. Ancak satın alma gücü karşılaştırıldığında tablo tersine dönüyor. Bunun nedeni fiyat düzeylerindeki büyük fark.

Fiyatlar Doğu Avrupa'nın en yükseği

Eurostat verileri, Estonya'nın fiyat düzeyinin Doğu Avrupa'da açık ara en yüksek, 27 AB üyesi arasında ise 11. sırada olduğunu gösteriyor. Gıda ve alkolsüz içecek fiyatlarında Estonya, AB'nin en pahalı altıncı ülkesi konumunda. Bu durum, ülkedeki gerçek bireysel tüketimin de AB ortalamasının yalnızca yüzde 73'ü seviyesinde kalmasına yol açıyor. Aynı oran Letonya için de geçerli; Estonya'dan daha kötü durumda olan tek ülke ise Macaristan.

Asgari ücretin ortalama ve medyan ücretlere oranı da AB genelinde en düşükler arasında. AB'nin önerdiği hedef, asgari ücretin medyan ücretin yaklaşık yüzde 60'ına ya da ortalama ücretin yüzde 50'sine denk gelmesi. Estonya'da bu oranlar sırasıyla yaklaşık yüzde 50 ve yüzde 43 düzeyinde. Estonya ve Letonya, asgari ücretin medyan ücretin yarısına bile ulaşmadığı tek AB ülkeleri.

İyi niyet anlaşması ve bozulan süreç

2022'de kabul edilen asgari ücret direktifi, asgari ücretin insana yakışır bir yaşam için yeterli olması gerektiğini belirtiyor. Sosyal Demokratlar bu hedefi seçim programlarına taşımış, koalisyon görüşmelerinde hızlandırılmış asgari ücret artışı olmadan diğer önemli konularda anlaşma sağlanamayacağını açıkça dile getirmişti.

Baskı sonuç verdi ve Mayıs 2023'te hükümet, sendikalar ve işveren örgütleri arasında asgari ücretin 2027'ye kadar kademeli olarak ortalama ücretin yüzde 50'sine çıkarılmasını öngören bir iyi niyet anlaşması imzalandı. Bu doğrultuda asgari ücret Ocak 2024'te yüzde 13,1, Ocak 2025'te ise yüzde 8 arttı.

Ancak Mart 2025'te hükümette yaşanan değişim süreci sarstı. Üç partili koalisyonun yerini iki partili bir yapı aldı; yeni koalisyon anlaşmasında asgari ücret hiç anılmadı. Ekonomi Bakanı Erkki Keldo, hükümetin iyi niyet anlaşmasını artık bağlayıcı görmediğini sendikalara bildirdi. Bu karar, 2026 pazarlıklarında sendikaların elini zayıflattı. Anlaşma ancak bahar aylarında sağlanabildi, artış Ocak yerine Nisan'da yürürlüğe girdi ve yüzde 6,8'lik zam son beş yılın en düşük oranı olarak geçen yılki enflasyonun (yüzde 4,8) ancak biraz üzerinde kaldı.

Tartu Üniversitesi'nin 2021 tarihli araştırması, asgari ücret artışının çalışanların refahını iyileştireceğini, ücret yoksulluğunu ve genel yoksulluk göstergelerini azaltacağını ortaya koyuyor. Araştırmaya göre 2010-2019 arasında asgari ücret artışlarının istihdam olasılığı üzerindeki etkisi yalnızca bir yıl istatistiksel olarak anlamlı biçimde olumsuz oldu; birkaç yıl ise olumlu etki görüldü. Estonya'da asgari ücrete yakın ücretle çalışanların oranı AB genelinde en düşükler arasında ve yüzde üçün altında. Bu veriler, asgari ücret artışının iyi niyet çerçevesinde yeniden hızlandırılması gerektiği yönündeki görüşü güçlendiriyor.