Estonya'da analiz: Yeni sağ kalıcı bir fenomen mi?

İngiliz siyaset tarihçisi Stephen Davies'in "The Great Realignment. Why the New Right Is Here to Stay" (Büyük Yeniden Hizalanma: Yeni Sağ Neden Kalıcı) adlı kitabı, Avrupa'da yükselen yeni sağın geçici bir moda değil, kalıcı bir siyasi dönüşüm olduğunu savunuyor. Vikerraadio'nun Harri Tiido taustajutud programında ele alınan kitaba göre, siyasi yelpazenin sağ kanadı yeni bir anlam kazanıyor.

Davies'e göre insanlar siyaseten belirli bir "birleştirici tema" etrafında toplanıyor. 20. yüzyılın sonlarında bu tema serbest piyasa ekonomisi ile devlet kontrolü arasındaki gerilimdi. Bugün ise ayrım çizgisi değişti: bir yanda milliyetçilik, egemenlik ve kolektif kimlik; diğer yanda kozmopolitizm, küreselcilik ve kurallarla sınırlandırılmış teknokrasi duruyor.

Fransa ve Polonya'da değişim başladı

Davies'e göre bu dönüşüm bazı ülkelerde çoktan gerçekleşti. Fransa, Polonya ve ABD'de yeni sağ siyaset yerleşik hale geldi. İspanya ve Portekiz'de ise süreç henüz başlangıç aşamasında. Soğuk Savaş döneminde ve sonrasında unutulan bazı eski siyasi temalar yeniden gündeme geliyor.

Yeni sağ, kozmopolit bireyciliğe karşı ulusal egemenliği ve farklılığı vurguluyor. Columbia Üniversitesi profesörü Mark Lilla bu durumu "entelektüel ideolojiler çağından rekabet eden çevrimiçi peygamberler çağına geçiş" olarak tanımlıyor; ancak Lilla öncelikle ABD'yi kastediyor.

Bu hareketi yalnızca popülizm olarak adlandırmak tartışmalı; zira hem sağda hem solda popülistler var ve belirli koşullarda güç birliği yapabiliyorlar. Hareket küresel bir nitelik taşıyor. Farklı ülkelerdeki milliyetçiler benzerliklerini ve işbirliği ihtiyacını görüyor. Yeni sağın bir diğer özelliği de seçkinci karşıtlığı: elitin halktan koptuğu, bu nedenle iktidarın halka geri verilmesi gerektiği savunuluyor. Ancak yeni sağ kendisini geleceğin yeni eliti olarak gördüğü için bu durum bir tür seçkinci seçkinci karşıtlığı oluşturuyor.

Sol-sağ yeniden değerlendirmesi sıklıkla merkez siyasetin çöküşü olarak yorumlanıyor. Davies bunu hatalı buluyor: merkez, sol ve sağ uçlara eşit uzaklıkta bir nokta olduğundan, uçlar hareket ettikçe merkez de kayar, asla çökmez.

Parlamentolar eski bölünmeyi yansıtıyor

Mevcut büyük yeniden hizalanmada dikkat çeken bir nokta, son seçimlerin ardından parlamentolardaki güç dağılımının hâlâ eski bölünmeye dayanması. Parlamento kompozisyonu, seçimlere kadar toplumdaki görüş ayrılıklarını yansıtmak zorunda değil. Anketlere göre Estonya da şu anda bu durumda.

Bu duruma nasıl gelindiğine dair genel bir değerlendirme yapmak gerekirse: 1990'larda partiler zaten gerilemedeydi, politikacılar çoğunlukla eğitimli kişiler arasından çıkıyordu ve siyasetin dışında başka bir geçmişleri yoktu. Bu, "siyasi broiler" (siyaset sahnesine erken atılan, gerçek hayattan kopuk politikacı) yaygınlığıydı; siyasetin gerçek hayattan kopuşu, siyasi iletişimin öne çıkışı ve önce televizyona, sonra sosyal medyaya kayışı söz konusuydu.

Aynı zamanda siyaset daha profesyonel hale geldi. Sovyet rejiminin çöküşünden sonra liberal dünya düzeni konusunda bir süre konsensüs sürdü, ancak her şey yavaş yavaş değişmeye başladı ve komplo teorileri de yayıldı. Bunlar arasında Fransız yazar Renaud Camus'nün yazılarından esinlenen sözde "büyük yer değiştirme" (göç tehditlerinin abartılması) öne çıkıyor.

Devlet ve uluslararası kurumların iddia edilen yozlaşmışlığı ve elite yönelikliği de hoşnutsuzluk yarattı. Buna siyasi doğrulukla ilgili kültür politikaları da eklendi. Irksal ve cinsiyet eşitsizliğini azaltmaya yönelik politikalara karşı düşmanlık oluştu; buna birçok kişi için itici gelen iklim politikası da eklendi. 2005-2006 yıllarında bu görüşler doğrudan liberalizmin reddi olarak dile getirildi.

Yeni sağın merkezi teması ulusal kimlik. Ekonomide refah devletinin korunmasından yana ve devletin rolünü destekliyor. Ortaya bir tür "ulusal sosyalizm" — milliyetçilik ile devlet merkezciliğin birleşimi — çıkıyor. Ancak bu ulusal ekonomi politikası ne sosyalist ne eşitlikçi, ne de kapitalist. Daha çok ulusal kolektivizm veya neomerkantilizm: korumacılık desteği ve hükümet müdahalesi ile yatırım yönlendirmesini içeren ulusal kalkınma stratejisi.

Ana akım medya "kamu makinesinin borazanı" olarak görülüyor; hükümetin yeniden yapılandırılması, kitlesel memur işten çıkarmaları ve çeşitli programların finansmanının durdurulması talep ediliyor. "Elit" denince zenginler kastedilmiyor; onlara daha çok hayranlık duyuluyor. Düşman, ekonomiyi yöneten insanlar. Bu sınıfın ayırt edici özelliği, eleştirilen yüksek öğrenime verilen değer. Demokrasi de sorgulanıyor; güçlü bir liderin daha güvenli bir seçenek olabileceği belirtiliyor.

Davies, yeni hizalanmanın önümüzdeki 30-40 yıl boyunca egemen olacağını öngörüyor. Avrupa yeni sağının, sadakat ve kimliğin Avrupa'yı bir bütün olarak bağladığı kendine özgü bir medeniyet milliyetçiliğine dönüşme olasılığı var. Bu Avrupa demosu Hristiyan, beyaz ve Amerikan karşıtı olacak.

Ayrı bir güç de özellikle kontrolsüz varyantıyla tekno-sağ; burada ele alınmıyor ancak geleceğe güçlü bir damga vurabilir. Sonuç olarak: siyaset kaos içinde değil, sadece sürekli değişen bir şey.