Estonya'da 15 batık gemi devlet korumasına alındı

Estonya karasularında bulunan ve en az 100 yıllık olduğu belirlenen 15 gemi enkazı, kültür varlığı statüsü kazanarak devlet koruması altına alındı. Böylece bu enkazların bulunduğu alanlarda traal avcılığı yasaklanırken, denizaltı arkeolojik değerlerin gelecek nesillere aktarılması hedefleniyor.

Estonya sularında şu ana kadar 700'den fazla batık tespit edildi; bunların yaklaşık 100'ü zaten koruma altında. Uzmanlar, Baltık Denizi'nin derinliklerinde keşfedilmeyi bekleyen yüzlerce gemi olduğunu belirtiyor. En az 100 yıl öncesine ait olma şartı, bir enkazın koruma statüsü alması için temel kriterlerden biri.

Nadir buluntular ve koruma kriterleri

Yeni koruma altına alınan enkazlar arasında nadir örnekler bulunuyor. Deniz arkeoloğu Ivar Treffner, Baltık Denizi tabanında 70 metreden uzun, neredeyse bir muhrip büyüklüğünde Alman Birinci Dünya Savaşı dönemine ait bir torpido botu olduğunu söyledi. Treffner'e göre bu tür buluntular, dönemin gemi inşa sanatı ve deniz ticareti hakkında önemli bilgiler sunuyor.

Estonya Kültür Varlıkları Kurumu (Muinsuskaitseamet) sualtı arkeolojisi danışmanı Maili Roio, koruma statüsü için enkazın bilgi kaynağı olma potansiyelinin de önemli olduğunu vurguladı. Roio, "Enkaz, yazılı kaynaklarda belki de bulunamayacak bilgiler veriyor" dedi. En eski enkaz 15. yüzyıla, en yenisi ise 20. yüzyılın başına tarihleniyor.

Enkazların nasıl battığına dair kesin bilgiler her zaman mevcut değil. Treffner, eski ve kimliği belirlenemeyen gemiler için fırtına gibi doğal etkenlerin öne sürülebildiğini belirtti. Örneğin Success adlı gemi önce karaya oturmuş, su almış ve Tallinn'e ulaşmaya çalışmış ancak başaramamış. Bir başka gemi ise mayına çarparak batmış.

Baltık Denizi'nin koruyucu etkisi ve tehditler

Baltık Denizi'nin oksijen seviyesinin düşük olması, bakteriyel süreçleri yavaşlatarak enkazların korunmasına yardımcı oluyor. Treffner, "Bugün hâlâ sularımızda gemileri kemiren gemi kurdu yaşamıyor" dedi. Ancak deniz alanlarının yoğun kullanımı kültürel mirası tehdit ediyor. On yıllardır süren balıkçılık, özellikle traal avcılığı enkazlara zarar veriyor.

Yeni koruma statüsüyle birlikte bu 15 enkaz için resmi koruma bölgesi oluşturulacak. Bu bölgelerde traal avcılığı yasaklanacak. Koruma, deniz alanının kullanımını tamamen yasaklamıyor; ancak geliştiricilere, yapı ve inşaat çalışmalarını enkazdan güvenli mesafede tutma şartı getiriliyor. Amaç, insan faaliyetlerinin enkazları tahrip etmesini önlemek.

Estonya'da son kayıtlı enkaz yağmalaması dört yıl önce yaşandı. İsveç'te sualtı yağmacılarının hapis cezasına çarptırıldığı biliniyor; Estonya'da ise şu ana kadar yağmalama nedeniyle kimse hapis cezası almadı. Yetkililer, koruma altına alınan enkazların gelecekte de bilimsel ve kültürel değerini korumasını hedefliyor.