Estonya, yapay zeka ve deepfake'lere ilişkin AB şeffaflık kurallarını benimsiyor

Estonya, yapay zeka (YZ) kaynaklı manipülasyonlara karşı bireyleri korumayı amaçlayan yeni Avrupa Birliği düzenlemelerini hayata geçiriyor. Kurallar, kullanıcıların YZ ile üretilmiş içerikle karşılaştıklarını ya da bir YZ sistemiyle etkileşimde bulunduklarını fark etmelerine yardımcı olmayı ve 'deepfake' (derin sahte) görüntülerle mücadeleyi kapsıyor. İhlallerde 15 bin avroya kadar para cezası öngörülüyor.

Bu ay yürürlüğe giren yeni AB YZ şeffaflık yükümlülükleri rehberi, sektörler arası gereklilikleri uyumlu hale getirmeyi ve kullanıcıların YZ kullanımı ya da içeriği hakkında ne zaman bilgilendirilmesi gerektiğini tanımlamayı amaçlıyor. Adalet ve Dijital İşler Bakanlığı'nın stratejik iletişim danışmanı Aivar Pau, YZ'nin bir kişi adına ya da insan benzeri bir şekilde, net bir gösterge olmadan ortaya çıkmasının belirsiz olabileceğini belirtti. Pau, kullanıcıların gerçek bir kişiyle iletişim kurduklarını düşünebileceğini ya da YZ'nin bir hizmete kullanıcı tarafından görülemeyecek şekilde entegre edilebileceğini ifade etti.

Hangi durumlarda etiketleme gerekli?

Yeni AB kurallarına göre, YZ'nin varlığı bazı durumlarda 'açık' ya da kendiliğinden anlaşılır olabilir. Örneğin, kullanıcı belirgin şekilde YZ sohbet robotu ya da YZ karakteri olarak sunulan bir ortama girdiğinde veya hizmetin adı ve tasarımı YZ kullanıldığını açıkça gösterdiğinde ayrı bir etiketleme gerekmiyor. Ancak Pau, kişilerin biyometrik verileri işleyebilen, duygularını ya da niyetlerini tanımlayabilen veya onları cinsiyet, yaş, görünüm, etnik köken, kişisel tercihler gibi kategorilere ayıran YZ sistemleriyle karşılaştıklarında da bilgilendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Bu düzenlemeler, sektörler arası YZ için ilk kez uygulanıyor; daha önceki kurallar sektöre ya da alana özeldi. Adalet Bakanlığı, şeffaflık yükümlülüklerini olumlu karşılıyor çünkü bireylerin bilgilendirilmesini sağlıyor ve manipülasyon riskini azaltıyor. YZ sistemlerinin, kullanıcının bir insanla etkileşimde olmadığını belirtmesi gerektiği gibi, gerçekmiş gibi algılanabilecek YZ ile üretilmiş veya değiştirilmiş içerikler (deepfake) için de özel etiketleme zorunlu tutuluyor.

Suç tespiti, önlenmesi, soruşturulması veya kovuşturulması için kanunen YZ kullanımına izin verilen durumlarda bildirim gerekmediğini aktaran Pau, üçüncü tarafların hak ve özgürlüklerini korumak için önlemler alınması gerektiğini, ancak kişilerin suç bildirimi için bu sistemleri kullanması durumunda istisna uygulanacağını söyledi. Ayrıca, yayımlanmış bir metnin hazırlanmasında YZ kullanılmışsa, yazar, editör ya da sorumlular metni incelemek koşuluyla okuyucuların ayrıca bilgilendirilmesinin gerekmeyeceği belirtildi. Bu durumda, yayımlanan YZ içeriğinin sorumluluğunu 'gerçek kişi' üstleniyor. YZ bilgilerinin engelli bireylerin erişebileceği biçimde sunulması da şart.

Uygulama ve cezalar

Estonya hükümeti, Riigikogu'nun (parlamento) AB düzenlemelerini iç hukuka aktarmasının ardından YZ etiketleme, izleme, denetim ve cezalardan sorumlu yetkili makamları resmen atayabilecek. Avrupa Komisyonu, YZ kullanımını belirtmek için üç görsel etiket geliştirdi: temel bir simge, tamamen YZ ile üretilen içerik için bir etiket ve kısmi YZ kullanımını gösteren bir etiket. Bu etiketlerin metne yaratım süreci boyunca ekli kalması gerekiyor ve Komisyon'un dijital politika merkezinde erişime açık.

Yeni gereklilikler hem YZ sistemi sağlayıcıları hem de kullanıcılar için geçerli. İhlallerde 15 bin avroya ya da şirketin önceki mali yıldaki toplam dünya cirosunun yüzde 3'üne kadar para cezası verilebilecek. Daha önce deepfake etiketleme yalnızca teknoloji sektörünün geliştirdiği ve dünya genelinde tek tip uygulanmayan standartlara göre gönüllü olarak yapılıyordu.