Estonya spor radyosunun yüz yılı kitap oldu

Estonyalı spor gazetecisi Tiit Karuks, perşembe günü "Spordiraadio sajand" (Spor Radyosu Yüzyılı) adlı yeni kitabını tanıtıyor. Kitap, Estonya spor radyosunun gelişiminde rol oynayan herkesi ve her şeyi kapsıyor.

Karuks, ERR kanalındaki "Terevisioon" programında yaptığı açıklamada, Estonya spor radyosunun başlangıcı olarak 12 Mart 1927'yi gösterebileceğimizi söyledi. O gün ilk spor konulu program yayına girmişti. Karuks'a göre bu, dönemin Raadio Ringhääling'inde (daha sonra 1934'ten itibaren Riigi Ringhääling adını alan devlet yayın kurumu) yayınlanan, dönemin Estonya Spor Gazetesi'nin günlük editörü ve iki kez uluslararası yarışma madalyası kazanan Harald Tammer'in beden eğitimi üzerine yarım saatlik konferansıydı.

Kitabın kapağında Estonya spor radyosunun geçmişinden ve bugününden isimler yer alıyor; Karuks'un kendisi de efsanevi Erik Lillo'nun yanında oturuyor. Karuks, "Bu 2008 Pekin Olimpiyatı'ydı. İyi meslektaşım Erik Lillo ile birlikte atletizmi anlatıyorduk" dedi. "Lillo gerçek bir canlı yayın büyücüsüydü; onunla atletizmi anlatmak gerçek bir keyifti. Gerd Kanter'in 2008'de Estonya'ya altın madalya kazandırdığını hatırlıyoruz. Anlatacak çok şey vardı!"

Karuks, "Terevisioon" stüdyosunda radyonun spor bölümünün şu anki yöneticisi Juhan Kilumets ile birlikteydi ve birlikte Gunnar Hololei ile Oskar Lõvi'nin canlı yayın kayıtlarından ses kesitleri dinlediler. Karuks, "Gunnar gerilim yaratırdı ve canlı yayınlarında o kadar duygusaldı ki Aleksei Tammiste'ye ait şu klasik cümle ona aittir: 'Lütfen daha yavaş konuş, maçı yakalayamıyoruz'" diyerek güldü.

Karuks'a göre bugün aynı çizgide Tarmo Tiisler de sayılabilir. Tiisler, 2011'de televizyona geçmeden önce 18 yıl Estonya radyosunda spor yorumculuğu yapmıştı.

Arşivden yüz yıllık sesler

Lõvi'nin ses kaydı, 1936 Berlin Olimpiyatı'ndan geliyordu; o oyunlarda güreşçi Kristjan Palusalu iki altın madalya kazandı. Karuks, "Bu kayıtlardan daha fazlası var, çünkü ses arşivinde toplam bir saat dört dakika var. Berlin'de gümüş madalya kazanan boksörümüz Nikolai Stepulov'un maçını da içeren bir canlı yayın kaydı da bulunuyor. Elbette hem röportaj hem de anlatım biraz eski moda geliyor kulağa, ama bunlar radyo sporuyla ilgili elimizdeki en eski ses kayıtları" dedi.

Zamanlar değişti; günümüzün spor tutkunu radyo yerine ekrandan izlemeyi tercih edebiliyor. Peki bu iki format arasındaki temel farklar neler? Karuks'a göre "Televizyonda iş daha kolay, çünkü izleyiciye görüntüyü verir. Oysa radyo canlı yayınında görüntüyü ve atmosferi yaratan muhabirdir. Bu büyük ölçüde muhabirin kişiliğine bağlıdır."

Karuks, "Zaman farklılaştı, çünkü insanların bilgi edindiği kanalların sayısı inanılmaz derecede arttı. O dönemde olimpiyat oyunları sırasında hem televizyon hem radyo yayınları paralel yapılırdı. Bazı spor severlerin televizyon yayınına radyo sesini eklediği bir dönem bile oldu. Bu çok şey anlatıyor" dedi.

"Zamanlar değişti, insanlar değişti. İnternet var ve insanlar daha sabırsız hale geldi. İnsanlar artık saatlerce oturup radyo canlı yayınını dinlemeye tahammül edemiyor, zaman böyle. Yapacak bir şey yok" diye ekledi.

Karuks, "Spordiraadio sajand" kitabıyla yayıncılıktaki o yüz yılı sayfalar arasına sığdırmayı amaçladı. "Benden başka farklı kuşaklardan gazeteciler de yazdı; Johannes Vedru ve Juhan Kilumets gibi tanınmış isimler de dahil. Ben savaş öncesi dönemi, Hololei'yi ve çok iyi dostum Erik Lillo'yu yazdım. Lillo ile 2023'te hâlâ konuşmak mümkündü, Tallinn'deki radyo binasına gelmişti. Onun yolculuğu hakkında biraz konuştuk" dedi.

Karuks, "Radyo sporunda kısa veya uzun süre çalışmış kişilerden işlerini ve radyo sporuna bakış açılarını yazmalarını istedim. Bence oldukça ilginç hikâyeler çıktı" diye konuştu.

Kitabın tanıtımı perşembe günü saat 17.30'da Vanalinna Rahva Raamat'ta (Eski Şehir Halk Kitapçısı) yapılacak. Kitabı derleyen Karuks, etkinlikte Tarmo Tiisler ile söyleşecek.

Kaynak: "Terevisioon", röportaj: Juhan Kilumets