Estonya savunma sanayi birliği: Ukrayna desteğinde şeffaflık artmalı

Estonya Savunma Sanayi Birliği (Eesti Kaitsetööstuse Liit), Ukrayna'ya sağlanan askeri desteğin dağıtımında şeffaflık eksikliği olduğunu belirtti. Yüz milyonlarca euroluk vergi mükellefi parasının savunma sanayi şirketlerine dağıtımının gizli tutulması, paranın doğrudan üreticilere değil aracılara gitmiş olabileceği şüphesini doğuruyor.

Tallinn'de ikinci kez düzenlenen Defense Week savunma sanayi fuarına katılan şirketlerin üçte biri Estonyalı. Birçok firmanın ürünleri Ukrayna'da yıllardır kullanılıyor. Ancak devletin bu ürünleri finanse edip etmediğini şirketler açıklamıyor; bu bilgi gizli sınıfında.

Estonya devleti yılda yaklaşık 100 milyon euro tutarında bir bütçeyle, kendi şirketlerinin sunduğu, Ukrayna'nın ihtiyaç duyduğu ve Savunma Bakanlığı ile Savunma Yatırımları Merkezi'nin (Kaitseinvesteeringute Keskus) onayladığı ürünleri finanse ediyor. Tartışma, onayların hangi ölçütlere göre verildiği noktasında yoğunlaşıyor.

Estonya Savunma Sanayi Birliği genel müdürü Kalev Koidumäe, kriterlerden genel olarak memnun olduklarını ancak karar sürecinin nasıl işlediğini bilmediklerini söyledi. Koidumäe'ye göre sürecin şeffaf olması, şirketlerin gelecek projelere daha iyi hazırlanmasını sağlar.

Bakanlıktan 'gizlilik gerekli' açıklaması

Savunma Bakanı Martin Herem ise bakanlığın hangi ürünün kimden alındığını ve nereye gittiğini tam olarak bildiğini belirterek bu konuda bir belirsizlik olmadığını ifade etti. Herem, şirket kimliklerinin son günlerdeki gelişmeler ışığında gizli tutulmasının anlaşılır olduğunu ve bu konuda şu an bir değişiklik planı olmadığını kaydetti.

Muhalefetteki Isamaa partisinin lideri Urmas Reinsalu, özellikle kararlar alındıktan sonra gizliliğin haklı görülemeyeceğini söyledi. Reinsalu, Devlet Bütçe Kontrol Komisyonu'nun paranın şirketler arasında nasıl dağıtıldığına dair belgeleri defalarca istediğini ancak bu belgelerin kendilerine verilmediğini aktardı.

Riigikogu (Estonya parlamentosu) Ulusal Savunma Komisyonu Başkanı Peeter Tali (Eesti 200), paranın nasıl dağıtıldığını kendisinin de bilmediğini söyledi. Tali, komisyonun, fonların ürünlerini Ukrayna'da bizzat üreten ve test eden şirketlere gidip gitmediğini inceleyeceğini belirtti. Tali'ye göre bu şirketler savaş koşullarında ürünlerini geliştirme imkânı buluyor ve Estonya'da bu bilgi birikimi mevcut.

Estonya Devlet Denetim Ofisi (Riigikontroll) ise tamamlanan denetiminde işlemlere derinlemesine girmediğini ve gizlilik gerekçelerini tespit edemediğini bildirdi. Başdenetçi Ines Metsalu-Nurminen, tüm bilgilerin gizli sayılmaması gerektiğini, bazı unsurların gizli tutulabileceğini ancak bunun projenin genel çerçevesinin ve seçim kriterlerinin kamuoyuyla paylaşılmasını engellememesi gerektiğini vurguladı.

Estonya savunma sanayisinin geçen yılki cirosu 750 milyon euro oldu; bunun üçte ikisi ihracattan geldi.