Estonya müzeleri endişeli: araştırma bütçesi değişikliği projeleri tehdit ediyor

Estonya hükümeti, 2028 yılından itibaren Kültür Bakanlığı'nın bilim ve geliştirme faaliyetleri için ayrılan yaklaşık 900 bin euroluk bütçeyi Eğitim Bakanlığı'na aktarma kararı aldı. Bu karar, özellikle müzelerde endişeye yol açtı. Müzeler, araştırma fonlarının kaybolmasının projelerini tehlikeye atacağını belirterek kararın geri alınmasını umuyor.

Bütçenin Eğitim ve Bilim Bakanlığı'na (HTM) kaydırılması, Kültür Bakanlığı bünyesindeki yaratıcı araştırma projeleri için başvuru sürecinin sona ermesi anlamına geliyor. Böylece Kültür Bakanlığı'nın kendi bütçesinde müze bilim projelerini finanse edecek Ar-Ge parası kalmayacak.

Kararın arkasında Eğitim Bakanı Kristina Kallas'ın, bakanlıkların bilim ve geliştirme fonlarının bundan sonra Eğitim ve Bilim Bakanlığı'nın stratejik araştırma programı üzerinden yürümesi önerisi bulunuyor. Yönetmelik açıklamasına göre, para biçimsel olarak HTM bütçesi üzerinden hareket etse de Kültür Bakanlığı kendi idari alanını, özellikle müzelerin stratejik hedeflerini ve bilim projelerini desteklemek için kişisel "kotasını" ve karar yetkisini koruyacak. Ancak buna rağmen, araştırma parasının HTM'ye kaydırılması, bu fonların ana kullanıcılarından olan Estonya müzelerinde hoşnutsuzluk yarattı.

Estonya Sanat Müzesi Müdürü Kadi Polli, sosyal medyada yaptığı açıklamada, "Bu inanılmaz kötü bir haber ve tamamen umutsuz bir ifadeyle. Son yıllarda bu araştırma fonu Estonya Sanat Müzesi için hayati önem taşıyordu; sergi ve yayın programının önemli bir kısmı buradan destek aldı. Şimdi baştan yüksekokulların eteğinin altına girmeye ve sergi formatının ve yaratıcı araştırmanın da bilim olduğunu ikna etmeye çalışmak zorunda kalmak" dedi.

Tartu Üniversitesi Müzesi Müdürü Mariann Raisma da plandan memnun değil, ancak Kültür Bakanlığı idari alanına araştırma parası dağıtımında bir istisna yapılacağını umuyor. Raisma, ERR'ye yaptığı açıklamada, "Yine de bu kararın nihai olmadığını çok umuyorum. Ay sonunda Kültür Bakanı ile buluşacağımız olağan müze konseyi toplantımız var ve bu kararın bir şekilde geri döndürülebileceğini çok umuyorum" dedi.

Raisma'ya göre yönetmeliğin yürürlüğe girmesi Estonya müzeleri için çok kötü bir haber olur: gelecekte bu çok gerekli paranın müzeler açısından kaybolmasından korkuluyor. Büyük endişe kaynaklarından biri, yeni finansmanda bir projenin minimum destek miktarının oldukça yüksek olması – 2-4 yıllık proje süresiyle yılda 150 bin euro – ancak müzelerin bir kademe daha küçük miktarlara ihtiyacı var.

Raisma, "Bu finansmanda ayrıca vurgulamak istediğim ve çok iyi olan şey, dağıtılan miktarların çok büyük olmamasıydı – yüz binler dağıtmadık, daha ziyade bu miktarlar daha küçük projeler yapmayı mümkün kılıyordu. Müzeler için bu tam uygun. Elbette toplam miktar da çok büyük değildi, ancak bu müzeler için kesinlikle çok çok önemliydi" dedi.

"Müzeler ve bilim kurumlarının işbirliğiyle başka türlü mali kaynak bulunamayacak konuları geliştirmeye yardımcı olan birçok çok önemli bilim ve araştırma projesi yapıldı" diye ekledi.

Kültür Bakanlığı bilim danışmanı: esneklik kaybolacak

Kültür Bakanlığı bilim danışmanı Viivian Jõemets de yeni para dağıtım düzeninde birçok yönün endişe verici olduğunu belirtiyor. O da programın kültür alanının mevcut kapasitesi için çok büyük projeler gerektirdiğini söylüyor. Jõemets, "Yeni kurallarla bir proje için gereken yıllık 150 bin euroluk bütçe – ki iki yılda en az 300 bin euro eder – bir müze için mantıksız derecede büyük. Ülke çapında faaliyet alanı ve bilimsel çalışma yükümlülüğü olan müzelerimizin ve ulusal kütüphanenin mevcut projeleri büyük veya küçük müze olmasına bağlı olarak 40 bin ile 70 bin euro arasında kalıyor" dedi.

Jõemets'e göre bu ölçekte bilimsel kapasite artışı zaman alır, bir yılda gerçekleşmez. "Kültür alanında birçok önemli konu alanında bu kadar büyük bütçeli projeler hemen inşa edilemez" diye ekledi.

Jõemets, "İkinci endişe, Kültür Bakanlığı'nın tüm alanla ilgili bilim parasının yaklaşık 800 bin euro olması. Bunu daha küçük gruplara bölersek, her müze bir şeyler geliştirebilir – faaliyetler ve gelişme olur. Ancak üç projeye tüm idari alan üzerinden çok büyük bir miktar verirsek, diğer önemli araştırma yönlerine ne olur?" diye sordu.

"Sanat müzesinin bilimsel çalışması ve müzik mirası araştırmasının ilerlemesi için burada şimdiye kadar inşa ettiğimiz konular nereye düşecek? Stratejik araştırma yönetmeliği ışığında, bu durumda alanlarımızı nasıl geliştireceğimiz belirsiz" diye ekledi.

Jõemets, şu anda başka açık sorular da olduğunu belirtti: örneğin, bir yöne hiç başvuru gelmezse, çünkü sağlayıcı yoksa, bu paranın HTM bütçesinde nereye gideceği belirsiz. "Ama bu fonlar Kültür Bakanlığı bütçesinde olsaydı, bunları diğer önemli faaliyetlere esnek şekilde yeniden dağıtabilirdik" diye ekledi.

Jõemets, hükümetin alanla ilgili bilim bütçesini stratejik araştırma programına yönlendirme kararının tüm bakanlıkları etkilediğini ve Kültür Bakanlığı'nın diğer bakanlıklara kıyasla bir yıl süre uzatımı aldığını vurguladı.

"Umarım yakın zamanda alanla ilgili bilim finansmanı reformunun başarıları veya darboğazları hakkında bir özet yapılır ve artıları ve eksileri gözden geçirilir. Belki yeni hükümet bu karara yeniden bakmak ister. Bugün alanla ilgili bilim parasının Kültür Bakanlığı bütçesinden Eğitim ve Bilim Bakanlığı bütçesine yönlendirilmesi elbette mevcut hükümetin geçerli bir kararı" dedi.

Jõemets kadrosunun kaybolmasından korkmuyor. "Reform kapsamında Kültür Bakanlığı'ndaki kadrom kaybolmuyor. Şu anda da Kültür Bakanlığı'nın bilim programları için başvuru turlarını Estonya Bilim Ajansı kültür bakanının yönetmelikleri temelinde düzenliyor ve bu konuda önemli bir değişiklik yok. Sadece alanla ilgili bilim bütçesi fonlarını nereye ve ne kadar esnek yönlendirebileceğimiz değişiyor ve eğitim ve bilim bakanının yönetmeliği temelinde çalışmak gerekecek" dedi.

Jõemets, "Kültür Bakanlığı'nın mevcut tüm bilim faaliyetleri bu yönetmelik ışığında devam edemez" diyerek konuyu özetledi.