Tartu festivalinde bağımsız dans: Linnahall'da Armin Hokmi'nin "Şiraz"ı

Bağımsız dans festivali izlenimleri sürüyor. Eston dans yazarı Grete Liina Tuuksam, festivalin günlüğünde Tallin Havuzu (Linnahall) ve Von Krahl Tiyatrosu'nda sahnelenen iki yapıtı değerlendirdi. Yazara göre festivalin izleyiciyo sunduğu program, mekânın kendisini de sahnenin bir parçası hâline getiriyor.

Tallin Havuzu'nda İsveçli sanatçı ikilisi Land Before Time — Joanna Holewa Chrona ve Yared Tilahun Cederlund — "Waterkind" adlı dans gösterisini sahneye koydu. Tuuksam'ın aktardığına göre, su temalı bu yapıtta iki dansçı, sahnede bir an bile birbirine fiziksel olarak dokunmasa da, görünmez bir madde üzerinden birbirine bağlı kalıyor. İkili arasındaki uyum, zamanın alışılmadık bir hızda aktığı yeni bir uzam yaratıyor; dansçıların isteğine göre yavaşlayan ya da hızlanan bir zaman duygusu doğuyor.

Sahne mekânı zaman algısını değiştiriyor

Yazıya göre bu etki yalnızca koreografiden değil, sahne mekânından da kaynaklanıyor. Tuuksam, Tallin Havuzu'nun bazı izleyiciler için nostalji uyandırırken kendisi gibi 22 yaşındaki bir izleyici için yabancı ve yeni bir his verdiğini belirtiyor. Mekânın geçmişle bugün arasındaki geçişken hâli, gösteriyi daha da etkili kılıyor; dansçıların ağır çekim ve normal zaman arasında gidip gelmesi, yapıtın zamana müdahalesiyle bütünleşiyor. Yazar bu atmosferi "başka dünyalı", hatta "dünya dışı" bir his olarak nitelendiriyor.

Festivalin üçüncü gününde ise izleyici Von Krahl Tiyatrosu'nda Avrupa'da çalışan İran kökenli koreograf ve dansçı Armin Hokmi'nin "Şiraz" yapıtıyla buluştu. Yapıtın adı, 1967-1977 yılları arasında uluslararası bir sanat festivaline ev sahipliği yapan İran kenti Şiraz'dan geliyor. Gösterinin ardından izleyici sanatçıyla bir söyleşi yaptı; söyleşiyi küratör Evelyn Raudsepp yönetti. Hokmi, yapıtını Şiraz sanat festivaline bir saygı duruşu ve onun yeniden yorumlanması olarak tanımlıyor. Ona göre Şiraz festivali artık somut bir olaydan çok bir kavram; yapıt, festival arşivlerinden bir kolaj değil, bir fantezi ürünü.

Şiraz: hayali bir festivalin yansıması

Hokmi'nin sahnelemesinde minimal bir sahne kurgusu, sanatçının "Farsça trap" olarak adlandırdığı müzik ve koreografi bir araya gelerek hipnotik bir atmosfer oluşturuyor. Tuuksam'ın değerlendirmesine göre dansçıların içe dönük, ölçülü hareketleri ve sahnede attıkları küçük adımlar her bedene alan bırakıyor. Dansçılar sahnenin bir köşesinde ya da diğerinde toplansa da bireyselliklerini koruyor; ancak yavaş yavaş büyüyen ve senkronize hâle gelen hareketlerle birlikte ekip daha bütünlüklü bir görünüme kavuşuyor. Yapıt bir bütün olarak, bir topluluğun Şiraz festivaline ilişkin ortak tahayyülü gibi okunuyor.

Hokmi, koreografinin yalnızca Orta Doğu kültüründen değil, country müziğinden, baleden ve şarkıcı Shakira'nın hareketlerinden de beslendiğini söylüyor. Tuuksam, bu birbirinden farklı esin kaynaklarına rağmen "Şiraz"ın hiçbir anında karmaşık ya da yorucu olmadığını vurguluyor. Yazara göre yapıt incelikli ve ölçülü, ama hiçbir zaman yumuşak değil; transa benzer tekrarlar hipnotik bir etki yaratıyor ve izleyiciyi etkin bir çaba gerektirmeden düşünmeye yöneltiyor.