Estonya: iklim politikası teknolojiyi takip etmeli

Estonya Parlamentosu'nun (Riigikogu) Avrupa Birliği İşleri Komisyonu, Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi'nde (ETS) yapılacak reforma ilişkin Estonya'nın tutumunu Cuma günü görüşecek. Tartışma, ilk bakışta göründüğünden çok daha kritik önem taşıyor.

Sistemin kapsadığı elektrik üretimi ve sanayiden kaynaklanan emisyonlar, 2005 yılından bu yana yaklaşık yarı yarıya azaldı. Ancak nispeten kolay kazanımlar artık büyük ölçüde elde edilmiş durumda; sonraki aşama çok daha zorlu olacak.

Kolay adımlar tükendi, sanayi dönüşümü bekliyor

Elektrik üretiminde azalma büyük ölçüde kömürün yerini doğal gazın alması ve yenilenebilir enerjinin hızlı büyümesiyle sağlandı. Sanayide ise emisyonların daha da düşürülmesi yeni teknolojileri, üretim süreçlerinin yeniden tasarlanmasını ve yeni altyapıyı gerektiriyor.

Temel sorun burada yatıyor: İklim hedefleri ve takvimi siyasi olarak belirlenirken, bunları hayata geçirecek teknolojiler, altyapı ve ekonomik olarak uygulanabilir çözümler aynı hızda gelişmiyor. Hedefler oyla kabul edilebilir, ancak teknolojik hazırlık oyla yaratılamaz.

Estonya hükümetinin onayladığı ETS reformu tutumu bu sorunu açıkça kabul ediyor. Bazı sektörlerde ekonomik açıdan mantıklı emisyon azaltma yolları zaten devrede; bazılarında ise çözümler ya çok pahalı ya da gerekli altyapı henüz mevcut değil. Örneğin, CO₂ yakalama teknolojisinin taşıma ve depolama imkânı olmadan işletmeye fazla faydası yok ve bu teknolojinin maliyeti şu an çok yüksek.

Bu durumda politika mantığı, önce karbon maliyetini artırıp ardından teknolojinin kendiliğinden geleceğini varsaymak olamaz. Emisyon azaltma hızı, teknolojik ve altyapısal hazırlığın gerçek zamanlı ilerleyişiyle uyumlu olmalı. Teknoloji gelişimi siyasi beklentilerin gerisinde kalırsa, azaltım rotası ve gerekirse iklim politikası hedef düzeyi düzeltilebilmelidir.

Karbon kaçağı ve haksız rekabet riski

ATS, emisyon azaltımını teşvik etmek için bir fiyat sinyali veriyor. Ancak bu sinyal, ancak işletmenin yatırım yapabileceği gerçek bir alternatif olduğunda işe yarar. Pazarda ekonomik olarak verimli bir teknoloji yoksa, daha yüksek CO₂ fiyatı o teknolojiyi tek başına rekabetçi hale getirmez; yalnızca mevcut Avrupa üretimini pahalılaştırır.

Bu durum özellikle ihracat yapan sanayi kollarını yakından ilgilendiriyor. İç pazarda karbon maliyetinin bir kısmı müşteriye yansıtılabilir. İthalata karşı AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması bir miktar koruma sağlayabilir. Ancak dünya piyasasında rekabet eden ürünler için fiyatı uluslararası rekabet belirler; Avrupalı bir şirket ETS maliyetini Asyalı veya Amerikalı alıcıya doğrudan ekleyemez.

Bu nedenle elektrik üretimi ve büyük sanayiyi kapsayan ETS1'in, mevcut duruma göre çok daha güçlü ve otomatik bir fiyat istikrar mekanizmasına ihtiyacı var. Binalar ve karayolu taşımacılığı için oluşturulan ETS2'de bu tür bir örnek zaten mevcut: Karbon fiyatı belirlenen eşiği aştığında piyasa istikrar rezervinden otomatik olarak ek birim serbest bırakılıyor.

Aynı ilke ücretsiz tahsis edilen birimler için de geçerli. Bu birimlerin amacı şirketleri sübvanse etmek değil; Avrupalı bir şirket CO₂ için ödeme yaparken üçüncü ülke rakibinin benzer bir maliyete katlanmadığı durumlarda sektörleri karbon kaçağına karşı korumaktır.

Komisyonun reform önerisine göre, 2031'den itibaren beş yıllık dönemdeki ücretsiz tahsisatın %20'si koşullu hale gelecek ve ancak yatırımların gerçekleştirildiği ve emisyon azaltımının kanıtlandığı durumda verilecek.

Ancak dikkatli olmak gerekiyor: Emisyon azaltım yatırımlarını desteklemek ile karbon kaçağını önlemek ikisi de gerekli, fakat aynı şey değil. Bir işletmenin emisyonunu azaltacak teknolojik olarak uygulanabilir ve ekonomik açıdan sürdürülebilir bir imkânı yoksa, karbon kaçağı riski ortadan kalkmaz.

Bu nedenle ücretsiz tahsisat, AB içinde ilgili ürüne talep sürdüğü ve açık pazarda rekabet edebilecek, sanayi ölçeğinde kullanılabilir bir emisyon azaltım çözümü bulunmadığı sürece gerçekten karbon kaçağı riski altındaki sektörlere devam etmeli.

Estonya'nın çıkarı, tek tek sektörler için ulusal istisnalar istemek yerine AB çapında çözümler aramaktır. Teknoloji eksikliği ve karbon kaçağı riski Estonya'da sorunsa, bu büyük olasılıkla yalnızca Estonya'nın sorunu değildir. Objektif kriterlere dayanan ve benzer durumdaki tüm Avrupa sanayi sektörlerine eşit davranan AB çapında bir çözüm çok daha güçlü ve büyük olasılıkla daha kolay ulaşılabilir olacaktır.

Estonya hükümetinin onayladığı tutum genel olarak makul: Daha yumuşak ve teknolojinin gerçek kullanılabilirliğine bağlı bir emisyon azaltım rotası, daha güçlü bir fiyat istikrar mekanizması ve teknolojik hazırlık, ekonomik verimlilik ile karbon kaçağı riskini dikkate alan ücretsiz birim tahsis kuralları. Bunlar Avrupa düzeyinde rasyonel ekonomik argümanlarla savunulabilecek görüşler.

Estonya Elektrik Sanayi Birliği'nin değerlendirmesine göre önerilen değişiklikler henüz yeterince ileri gitmiyor. Komisyonun önerdiği yatırım yükümlülüğü tedbiri özellikle tuhaf; sanki Komisyon tüm tesisler için gerekli emisyon azaltım teknolojilerinin hâlihazırda mevcut ve kullanıma hazır olduğu izlenimini veriyor. Bu maalesef gerçeği yansıtmıyor.

Estonya tek başına ETS'yi değiştiremez; bu nedenle sonraki adımlar Brüksel'de atılmalı. Sanayisi benzer sorunlarla karşı karşıya olan üye ülkeler ve Avrupa Parlamentosu üyeleri aranmalı. Avrupa sanayisinin rekabet gücü sorunu Estonya'dan çok daha geniş; bu da Konsey'in müzakere pozisyonunu şekillendirecek ve reformun nihai sonucunu etkileyecek yeterince güçlü bir üye ülke koalisyonu oluşturma imkânı sunuyor.

Estonya'nın çıkarı, daha iyi teknolojiler aramaya zorlayan ancak Avrupa'yı bu teknolojiler mevcut olmadan sanayisini kapatmaya itmeyen işleyen bir ETS olmalı. İklim politikasının başarısı, Avrupa'nın sanayisini, işlerini, ihracat kapasitesini ve ekonomik gücünü koruyup koruyamadığıyla da ölçülmeli.