Estonya ekonomisi: Yüksek vergiler ve artan borç sürdürülebilir mi?

Estonya son yıllarda hem vergileri artırıyor hem de kamu borcu hızla büyüyor. Eski maliye bakanı Lauri Laats, seçilen bu politikaların sürdürülemez olduğunu belirterek, ülkenin asıl hedefinin ekonomik büyüme olması gerektiğini vurguluyor.

Paide'de düzenlenen Fikir Festivali'ndeki kamu maliyesi tartışmasına değinen Laats, sorunun basit bir 'vergi artışı mı, harcama kesintisi mi' ikilemine indirgenemeyeceğini ifade ediyor. Ona göre asıl soru, Estonya ekonomisinin nasıl yeniden sürdürülebilir şekilde büyüyeceği ve borcun hızla artmasının nasıl durdurulacağıdır.

Ekonomik büyüme ve vergi yapısı

Laats, 2021 sonundan 2024 sonuna kadar Estonya ekonomisinin yaklaşık yüzde 5,5 küçüldüğünü, 2025'te ise sadece yüzde 0,5 oranında büyüdüğünü hatırlatıyor. Bu yıl için ise yaklaşık yüzde 2'lik bir büyüme öngörülüyor. Ancak Laats'a göre sadece büyüme rakamına bakmak yetmez; büyümenin niteliği de önemli. İhracat, verimlilik ve özel sektör yatırımlarına dayalı büyüme kalıcı zenginlik sağlarken, devlet harcamalarına dayalı büyüme yalnızca geçici bir etki yaratır.

Vergi politikası konusunda da eleştirilerde bulunan Laats, Estonya'nın vergi yükünün Avrupa Birliği ortalamasının altında olduğunu kabul etse de, vergilerin yapısının sorunlu olduğuna dikkat çekiyor. Estonya'da tüketim vergilerinin toplam vergi gelirleri içindeki payı yaklaşık yüzde 39 iken, AB ortalaması yüzde 27. Sermaye vergilerinin payı ise Estonya'da yüzde 8,5 iken AB'de yüzde 20'nin üzerinde. Son yıllarda KDV yüzde 20'den yüzde 24'e yükseltildi, otomobil vergisi getirildi ve özel tüketim vergileri artırıldı. Bu durum, düşük gelirli vatandaşları orantısız şekilde etkiliyor. Laats, temel gıda ürünlerinde KDV'nin düşürülmesini öneriyor.

Borç artışı ve savunma harcamaları

Estonya'nın devlet borcu 2019'da Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın (GSYİH) yüzde 8,6'sı iken, 2025'te yüzde 24,1'e yükseldi. Mevcut tahminler, on yılın sonunda bu oranın yüzde 40'a yaklaşacağını gösteriyor. Laats, borcun Avrupa standartlarına göre hâlâ düşük olduğunu ancak asıl sorunun borcun artış hızı olduğunu söylüyor: "Ekonomi yavaş büyürken borcun hızla artması sürdürülemez."

Laats, savunma harcamalarının GSYİH'nın yaklaşık yüzde 5'ine ulaşacağını ve mevcut güvenlik durumunda bu harcamalardan kısılması gerektiğini düşünmediğini belirtiyor. Bu nedenle devlet bütçesinin geri kalanının daha verimli yönetilmesi gerektiğini vurguluyor: "Mekanik kesintiler yerine, mükerrer işlevleri ve etkisi ölçülemeyen programları gözden geçirmeliyiz."

Laats, harcamaların yanı sıra yatırımların da önemine dikkat çekiyor: "Yönetime harcanan bir avro, altyapıya, enerji güvenliğine veya Ar-Ge'ye yatırılan bir avro ile aynı değerde değildir." Ayrıca iş dünyasının öngörülebilirliğe ihtiyacı olduğunu, vergi ortamının istikrarlı olması gerektiğini ve enerji fiyatlarının rekabetçi olması gerektiğini ifade ediyor. Estonya'da bürokrasinin azaltılması ve yatırım süreçlerinin hızlandırılması gerektiğini de savunan Laats, ihracatın yeniden ekonomi politikasının merkezine alınması gerektiğini söylüyor.