Estonya Devlet Başkanı: BM Şartı ilkeleri çiğnenmemeli

Estonya Devlet Başkanı Alar Karis, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nun 81. oturumunda yaptığı konuşmada, BM Şartı ilkelerinin çiğnenmesine karşı çıkarak örgütün reforme edilmesi gerektiğini söyledi. Karis, özellikle Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırısını sert sözlerle eleştirdi.

Konuşmasında BM'nin kurucu ilkelerine bağlılığını yineleyen Karis, son yıllarda uluslararası hukukun ve BM Şartı'nın açıkça ihlal edildiğini belirtti. Ceza korkusunun ortadan kalkmasının saldırganlık, savaş ve çatışmaları "yeni normal" haline getirme riski taşıdığını ifade etti. Karis, Ukrayna, Gazze, Sudan, Haiti ve Myanmar'da milyonlarca insanın acı çektiğini hatırlatarak, sayıların arkasında her zaman ailelerin, korkmuş çocukların ve yok edilmiş evlerin olduğunu vurguladı. Son üç yılda binden fazla insani yardım çalışanının hayatını kaybettiğini aktardı.

BM'de reform ve liderlik çağrısı

Karis, 21. yüzyılın zorluklarıyla baş edebilmek için BM'nin köklü bir reformdan geçmesi gerektiğini söyledi. Örgütün kuruluş amaçlarıyla birlikte yavaş yavaş gözden kaybolmasına izin verilmemesi gerektiğini belirten Karis, "Bahis büyük, seçim bizim" dedi.

Estonya'nın BM Şartı ilkelerine bağlılığının yaşamsal olduğunu vurgulayan Karis, bu ilkelerin korunması için söz ve eylemle katkı sağlanması gerektiğini ifade etti. Rusya'nın Ukrayna'ya karşı saldırısını BM'nin en büyük sınavı olarak nitelendiren Karis, 2014'te Kırım'ın yasa dışı ilhakı ve Doğu Ukrayna'nın işgalinden bu yana Güvenlik Konseyi daimi üyesi Rusya'nın Avrupa'nın kalbinde saldırı savaşı yürüttüğünü hatırlattı. Bu durumun BM Şartı'nın egemenlik, toprak bütünlüğü ve güç kullanma yasağı ilkelerini ihlal ettiğini söyledi.

Karis, Rusya'nın Ukrayna'nın Karadeniz limanlarını, ticari deniz taşımacılığını ve tahıl altyapısını hedef alarak küresel gıda güvenliğini tehdit ettiğini belirtti. Saldırganlığın bedelini artırmak için ekonomik, diplomatik ve siyasi araçların kullanılması gerektiğini söyleyen Karis, meslektaşlarına Rusya'yı saldırıyı durdurmaya zorlama çağrısı yaptı.

Ukrayna'ya destek ve insan hakları

Estonya'nın Ukrayna'nın siber güvenliğini ve dayanıklılığını artırmak için ortaklarıyla işbirliği yaptığını belirten Karis, 2027'de Estonya'da Ukrayna'nın yeniden inşası konferansının düzenleneceğini açıkladı. Etkinliğin Kuzey-Baltık bölgesindeki yakın dostlarla işbirliği içinde gerçekleştirileceğini söyledi.

Karis, Gazze ve Batı Şeria'daki durumun endişe verici olduğunu, savaşın etkisinin masum sivillerden ve çocuklardan uzak tutulması gerektiğini ifade etti. Estonya'nın UNRWA'yı (BM Filistinli Mültecilere Yardım Kuruluşu) finanse etmeye devam edeceğini ve iki devletli çözümü desteklediğini belirtti.

İran'ın Körfez ülkelerine yönelik saldırılarını kınadıklarını ve bölgede deniz taşımacılığı güvenliğine katkı sağlamaya hazır olduklarını söyleyen Karis, düzensiz göçün giderek büyüyen bir güvenlik sorunu haline geldiğini ve koordineli uluslararası yanıt gerektirdiğini ekledi.

BM'nin üç sütununda yapısal reform ihtiyacına değinen Karis, insani yardım alanında verilerin uyumlaştırılması ve ortak birlikte çalışabilirlik modeline geçilmesi gerektiğini söyledi. Estonya'nın insani yardım kuruluşlarının bu çözümleri Filistin'den Sudan'a kadar test ettiğini belirtti.

Karis, BM Genel Sekreteri seçiminin şeffaf, adil ve kapsayıcı bir süreçle yapılması gerektiğini vurguladı. Estonya'nın, 81 yıl sonra BM yönetiminin bir kadına verilmesi zamanı geldiği görüşünde olduğunu söyledi. Mevcut Genel Sekreter António Guterres'e BM Şartı ilkelerine bağlılığı ve Ukrayna'da adil ve kalıcı barışa desteği için teşekkür etti.

Güvenlik Konseyi'nin veto yetkisinin krizlerde karar almayı engellediğini belirten Karis, daimi üyelerin kitlesel suçlara ilişkin kararlarda veto kullanmaktan kaçınması gerektiğini söyledi. Estonya'nın 2026-2028 döneminde BM İnsan Hakları Konseyi üyesi olduğunu ve şu anda konseyin başkan yardımcılığını yürüttüğünü hatırlattı. Estonya'nın medya özgürlüğü, kadın hakları ve çocuklara yönelik şiddetin sona erdirilmesi konularında kararlı olduğunu belirtti.

Karis, Rusya'nın Ukraynalı çocukları toplu şekilde sınır dışı etmesinin ve zorla yerinden etmesinin savaş suçu ve insanlığa karşı suç olduğunu söyledi. 3 Aralık 2025'te kabul edilen BM Genel Kurulu kararına atıfta bulunarak, zorla yerinden edilen ve sınır dışı edilen tüm Ukraynalı çocukların güvenli, derhal ve koşulsuz şekilde geri dönüşünün sağlanmasını talep etti. Bu çocukların ailelerine kavuşması için çalışan uluslararası ortaklara, özellikle ABD First Lady'si Melania Trump'a insani girişimi için teşekkür etti.

Yapay zekânın hayatın bir parçası haline geldiğini ve insanlığa yardımcı olmak için tasarlandığını sözlerine ekleyen Karis, konuşmasının devamında bu konudaki değerlendirmelerine yer verdi.