Estonya Denetim Ofisi: 261 Milyon Avro Kamu Fonu Yatırım Bekliyor

Estonya Ulusal Denetim Ofisi (Riigikontroll), devletin risk sermayesi fonu SmartCap'e aktardığı yüz milyonlarca avronun yatırım fırsatları aranırken hesapta bekletildiğini ve bu durumun kamu kaynaklarının verimsiz kullanımına yol açtığını bildirdi. Raporda, geçen yıl sonu itibarıyla SmartCap fonlarının gelecekteki yatırımları ve giderleri için 261 milyon avro serbest nakit bulunduğu belirtildi.

Denetim Ofisi, devletin SmartCap'e aktardığı fonların büyük kısmının henüz yatırıma dönüşmediğini, vadeli mevduatlarda bekleyerek faiz geliri elde ettiğini kaydetti. Bu bekleyiş sürerken Maliye Bakanlığı'nın devlet kasasının günlük harcamalarını karşılamak için borçlanmak zorunda kaldığına dikkat çekildi. Denetçi Janar Holm, risk sermayesi piyasasının geliştirilmesi için devlet desteğinin gerekçeli olabileceğini ancak milyonlarca avronun bekletilmesinin ve hatta bu bekleyen para için fon yönetim ücreti ödenmesinin sorumlu bir yaklaşım olmadığını söyledi.

Roller ve hedefler belirsiz

Denetim raporu, destek fonlarından yapılan yatırımların sonuçlarının değerlendirilmesini zorlaştıran belirsiz hedefler ve iç içe geçmiş rollere de işaret etti. Raporda Ekonomi ve İletişim Bakanlığı'nın aynı anda politika yapıcı, yatırımcı ve fon sözleşmelerinin uygulanmasını denetleyen konumunda olduğu ve bunun karar alma süreçlerinde şeffaflığı azalttığı ifade edildi. Fonlara ilişkin hedeflerin ölçülebilir hedefler ve zaman çizelgeleri olmaksızın geniş şekilde tanımlandığı, bu nedenle yapılan yatırımların performansının değerlendirilemediği vurgulandı.

SmartCap'in risk sermayesi fonlarına devlet bütçesinden toplam yaklaşık 466 milyon avro ayrıldığı ancak ödeme miktarı ve zamanlamasının fonların gerçek yatırım ihtiyaçlarıyla senkronize olmadığı belirtildi. 2025 sonu itibarıyla fon portföyünde 17 şirket ve 16 alt fon yer aldığı, 230,4 milyon avroluk yatırım sözleşmesi imzalandığı ve 119,5 milyon avronun ödendiği açıklandı. Kalan 261 milyon avronun ise çoğunlukla vadeli hesaplarda beklemede olduğu kaydedildi.

Fon yönetiminde şeffaflık ve hesap verebilirlik eksik

Raporda, yatırım kurallarının birden fazla belgeye yayılmış olduğu ve büyük ölçüde gizli tutulduğu belirtildi. Fonun devlet bütçesinden gelen parayla faaliyet gösterdiği göz önüne alındığında, bazı bilgilerin kamuoyuyla paylaşılabileceği ifade edildi. Ayrıca, hükümete sunulan karar belgelerinde fonların mali durumu, riskleri, maliyetleri ve olası bütçe etkileri hakkında yeterli bilgi yer almadığı ve gerekçelerin genellikle piyasa başarısızlığıyla olumlu beklentilere odaklandığı, risk ve maliyetlerin ise yeterince ele alınmadığı aktarıldı.

SmartCap fonlarının Estonya sermaye piyasasını geliştirmek amacıyla sınır ötesi yatırım yaptığına da dikkat çekildi. Fon yatırım yükümlülüklerinin yarısından fazlasının yabancı fon yöneticilerine yönlendirildiği ve büyük alt fonlardan gelecekte Estonya'ya yapılacak yatırımların başlangıçtaki yatırımı aşmasının beklendiği kaydedildi. Ekonomi ve Sanayi Bakanı'nın denetime verdiği yanıtta, fon raporlamasının güncellendiği ve devletin risk ve özel sermaye müdahalelerinin etki analizine başlandığı belirtildi. SmartCap'in serbest fonlarının devlet kasasında tutulması için seçenekler arandığı ve rol ve sorumlulukların netleştirilmesi için sahibin beklentileri ve yönetişim modelinin güncelleneceği ifade edildi.