Eston uzman: jet motorlu İHA'lara karşı reaksiyon süresi kritik

Rusya'nın jet motorlu Geran tipi saldırı insansız hava araçları (İHA), hava savunma kaynaklarının dağılımını değiştiriyor. Estonyalı savunma uzmanı Karl Taklaja'nın analizine göre bu araçlar, daha fazla hava savunma füzesi, savaş uçağı ve gelecekte hızlı önleme İHA'ları kullanılmasını dayatıyor. Taklaja, önlemede bir sonraki kritik başlığın reaksiyon süresi olduğunu vurguluyor.

Daha hızlı ve daha yüksek uçan hedefler

Jet motorlu Geran'lar, önceki Shahed tipi İHA'lardan daha hızlı ve açık kaynaklara göre 2 ila 10 kilometre yükseklikte uçuyor. Ukrayna'da hâlâ tespit edilebiliyorlar; ancak bu tür araçların önlenmesi daha sık hava savunma füzesi ve savaş uçağı gerektiriyor. Zira yerdeki ateş grupları hızlı hedefe her zaman zamanında tepki veremiyor ve mevcut kinetik önleme araçları bu yüksekliğe ulaşamıyor.

Ukrayna Hava Kuvvetleri'nin değerlendirmesine göre Shahed'lerde saldırı İHA'larının önlenme oranı yüzde 90 iken, jet motorlu saldırı İHA'larında bu oran yalnızca yüzde 60. Aradaki fark, daha hızlı araçların imha edilmesi için daha az zaman kalmasından kaynaklanıyor. Savunmada hangi önleme aracının yeterince hızlı tepki verip araca zamanında ulaşabileceği dikkate alınmak zorunda.

Geran 5, önceki Geran'lara özgü delta kanadını kaybetmiş durumda. Jet motoru sayesinde seyir füzesini andıran şekli ve uçuş özellikleriyle yeni sürekli itkili saldırı İHA'ları, bugüne kadar ağırlıklı olarak seyir füzelerinin kullanıldığı görevleri yerine getirebiliyor. Rusya, bu tür saldırı İHA'larını büyük ve pahalı seyir füzelerine kıyasla daha yüksek miktarda üretebildiği için bunlar altyapı, şehir ve yerleşimler için ciddi tehdit oluşturuyor.

Saldırı İHA'sının uçuş profili de değişmiş durumda. Önceki Geran'larla karşılaştırıldığında hız iki ila üç kat artmış ve uçuş yüksekliği açık kaynaklara göre 10 kilometreye kadar çıkıyor. Eski Geran'lar ağırlıklı olarak önceden programlanmış bir rotada uçarken, son iki yılda eklenen mesh radyolar ve modemler, İHA'lar arasında bir iletişim ağı oluşturuyor. Bu da birbirlerine navigasyonda yardımcı olmalarını ve operatörün uçuş sırasında onların faaliyetini yönetmesini mümkün kılıyor.

Tespit tek başına yeterli değil

Yalnızca tespit, önlemeyi garanti etmiyor. Hızlı ve yüksekten uçan bir hedef korunan alanı hızla geçiyor; tespit, hedef değerlendirmesi, karar verme ve karşı önlemin uygulanması için daha az zaman kalıyor. Daha yavaş Shahed'i takip edebilen mobil ateş grubu, daha hızlı Geran'da harekete geçmek için çok geç kalabiliyor.

Hız, önlemeyi zorlaştıran tek özellik değil. Düşman saldırı İHA'sının elektronik olarak tespitinde uçuş yüksekliği ve radar kesit alanı da önemli; çünkü alçaktan uçan bir İHA radardan saklanabiliyor. Daha yüksekten uçan İHA ise daha iyi telsiz iletişimi sağlıyor ve yerdeki makineli tüfekler ile topların menzilinden çıkıyor.

Telsiz iletişimi kullanan İHA'nın faaliyeti elektronik harp araçlarıyla bozulabiliyor. Hızlı ve yüksekten uçan Geran'ı önlemek için sıklıkla hava savunma füzeleri veya savaş uçakları kullanmak gerekiyor. Jet motoru, Geran'ın ısı izini artırarak kızılötesi arayıcılı karşı önlemler ve önleme sistemleri geliştirme imkânı açıyor. Ancak şu anda bu tür İHA'ların önlenmesinde asıl yük hâlâ hava savunma füzelerinde ve havacılıkta.

Önleme İHA'ları gelecekte bu yükün bir kısmını üstlenebilir. Bunun için saldırı İHA'sına yeterli hızda ulaşmaları ve aynı zamanda kontrol edilebilirlik ile hareket menzilini korumaları gerekiyor. Hızlı jet motorlu önleme İHA'ları hava savunma füzelerine alternatif olabilir; ancak Çin turbojet motorlarına şu anda piyasada iyi bir alternatif bulunmuyor. Ayrıca gerçek muharebe koşullarında güvenilirlik ve etkinliklerinin kanıtlanması gerekiyor.

Elektronik istihbarat, radarlar ve görsel sensörler birlikte birliklerin konumunu, saldırı hazırlığını ve belirli bir hedefin riskini değerlendirmeye yardımcı oluyor. Ancak yalnızca tehdidin tespiti yeterli değil; sensörün değeri, toplanan bilginin zamanında karar noktasına ulaşması ve uygun önleme aracını doğru yere yönlendirmesiyle ortaya çıkıyor.

Ukrayna'da farklı türdeki sensör ağları birbirine bağlı ve hava resminin veri analizinde yapay zeka kullanılıyor. Yapay zeka, radar, telsiz spektrumu ve görsel sensör bilgilerini birleştirerek hava resmini çok sayıda kullanıcıya hızla paylaşmaya yardımcı oluyor. Bu, gelen tüm bilgilerin elle işlenmesi çok zaman alacak olsa da insanın karar vermesini sağlıyor.

Peki böyle bir saldırı İHA'sı savunucunun bütçesi için ne anlama geliyor? Jet motorlu Geran'lar savunma kaynaklarının dağılımını değiştiriyor. Daha fazla hava savunma füzesi, savaş uçağı ve gelecekte hızlı önleme İHA'ları kullanılmasını dayatıyor; bu İHA'ların savunmada başka görevleri de var. Jet motorlu İHA'nın füze veya savaş uçağı silahıyla imha edilmesi gerektiğinde, tek bir önlemenin maliyeti saldırı aracının üretim maliyetini birkaç kat aşabiliyor.

Saldırı İHA'sının kesin üretim maliyeti açık kaynaklarda net olarak bilinmiyor. Savunma açısından saldırı aracının fiyatı, karşı önlemin maliyeti, mühimmat stoku ve üretim kapasitesi karşılaştırılmalı. Savunmanın yeterince hızlı, ucuz ve daha yüksek miktarda üretilebilen bir önleme aracına sahip olmadığı sürece, bu tür bir önleme senaryosunda ekonomik avantaj saldırganın elinde olabilir.

Estonya hava savunmasını, İHA ve İHA önleme yeteneklerini ve akustik sensörleri geliştiriyor. Digital Shield tatbikatında Estonya ve müttefiklerin sensörleri ile komuta merkezleri, tehditleri daha hızlı tespit etmek ve koordineli şekilde önlemek için gerçek zamanlı bir veri ağına bağlandı. Hızlı saldırı İHA'larına karşı böyle bir ortak reaksiyon zinciri gerekli bir başlangıç noktası; ancak işleyişinin sürekli tatbik edilmesi gerekiyor ki tehlike anında hızlı ve koordineli hareket edilebilsin.

Her birimin İHA'ları fark etme ve ayırt etme imkânına sahip olması, sensör bilgisinin karar vericiye hızla ulaşması ve farklı önleme araçlarının tek bir bütünün parçası olarak kullanılması gerekiyor. Bu yeteneği eğitim, yerel mühendislik bilgisi, üretimi ölçeklendirme kabiliyeti ve işleyen tedarik zincirleri güncel tutuyor. Ukrayna savaşı sürüyor ve Estonya'nın düşmanın bir sonraki teknik değişimlerini hızla fark edebilmesi, sistemlerini test edebilmesi ve savunma yeteneklerini buna göre uyarlayabilmesi gerekiyor.