Eski bakanlık müsteşarı: Datasel sözleşmesi 10 ay sürdü

Estonya Savunma Bakanlığı eski müsteşarı Kusti Salm, İtalyan şirketi Datasel ile imzalanan mühimmat tedarik sözleşmesine ilişkin açıklamalarda bulundu. Salm, ERR'ye yaptığı değerlendirmede, sözleşmenin 10 aylık bir hazırlık sürecinin ardından imzalandığını belirterek, Ukrayna'ya mühimmat sağlanmasına yönelik kararların sorumluluğunun dönemin savunma bakanı Hanno Pevkur'da olduğunu vurguladı.

Salm, Ukrayna'ya askeri destek sağlamanın Estonya için önemli olduğunu ve bu yöndeki kararların siyasetçiler tarafından alındığını ifade etti. Kararların Estonya Savunma Yatırımları Merkezi (RKIK), Savunma Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı'nın özel diplomatları ve Hükümet Ofisi tarafından sadakatle uygulandığını kaydeden Salm, sürecin tamamen fedakârlık olmadığını, kararları alan siyasetçilerin siyasi fayda da sağladığını dile getirdi.

Süreç 10 ay sürdü

Eski müsteşar, Ukrayna için mühimmat tedarikinde risk seviyesinin çok yüksek olduğunu, bu tür alımların Estonya'nın kendi parasıyla yapılmasının söz konusu olamayacağını söyledi. Salm'a göre, bu risklerden biri artık gerçekleşti ve onlarca başka vakada görevini başarıyla yerine getiren kişiler şimdi birer birer suçlu gibi gösteriliyor.

Salm, Estonya'da her yıl 2,4 milyar euro harcama yetkisine sahip tek kişinin savunma bakanı olduğunu belirtti. O dönemde görevde Reform Partisi'nden Hanno Pevkur bulunuyordu. Salm, müsteşarın bu konudaki rolünün bakanın kararlarını uygulamak olduğunu ifade etti.

Söz konusu işlemlerde yer aldığını ve yaptığı önerilerin tüm sorumluluğunu üstlendiğini belirten Salm, o dönemde yapılan işlerin ve yapılmayan bazı işlerin sorumluluğunu da kabul ettiğini söyledi.

Salm, Datasel ile sözleşme imzalanmasının 10 ay sürdüğünü, bu süreçte İtalya ve Hindistan'a seyahatler yapıldığını, oysa gerçekte büyük bir aciliyet bulunduğunu aktardı. O dönemde büyük mühimmat üreticilerinin normalin birkaç katı fiyat istediğini ve üretimin yıllar alacağını belirten Salm, Ukrayna'nın elinde çok sayıda Sovyet menşeli silah bulunduğunu, Rusya'nın da bunlarla uyumlu mühimmat aradığını kaydetti. Bu tür mühimmatın Hindistan, Pakistan ve Kuzey Afrika ülkelerinden temin edilebildiğini söyledi.

Standart prosedürlerin bilinçli olarak gevşetilip gevşetilmediği sorusuna Salm, bunun genel bir anlaşma değil, riskler bilindiği için savunma bakanından gelen ayrıntılı bir talimat olduğu yanıtını verdi. Salm, görevinin gerekli süreçleri kurmak ve RKIK'nin görevlerini yerine getirmesini sağlamak olduğunu ekledi.

Salm'a göre Datasel ile temas, yakın zamanda görevinden ayrılan savunma bakanı Hanno Pevkur üzerinden kuruldu. Salm, bunun tamamen normal olduğunu ve Pevkur'un Ukrayna'ya mühimmat tedariki sürecini ayrıntılı ve son derece aktif biçimde yönettiğini ifade etti.

2024'teki sözleşmeler ve soruşturma

2024 yılında Estonya Savunma Yatırımları Merkezi (RKIK), o yıl içinde Hint sermayeli Neco Defence Munitions tarafından satın alınan İtalyan şirketi Datasel S.R.L. ile dört tedarik sözleşmesi imzaladı. Ne Datasel'in ne de ana şirketinin top mermisi üretme veya satma konusunda önceki bir geçmişi olmasına rağmen RKIK yaklaşık 70 milyon euro ön ödeme yaptı.

AB Avrupa Barış Aracı fonu kullanılarak Ukrayna'ya acilen ihtiyaç duyulan mühimmatı teslim etmesi gereken sözleşmelerde ciddi teslimat gecikmeleri yaşandı. Gelen mühimmatın eksik ve kalitesiz olduğu tespit edildi; RKIK sözleşmeleri feshederek parayı geri almak için hukuki süreç başlattı. Datasel suçlamaları reddederek on milyonlarca euro değerinde mal teslim ettiğini ve zarara uğradığını savundu.

Avrupa Savcılık Ofisi, Estonya'nın Avrupa Barış Aracı fonlarını kullanımına ilişkin soruşturma başlattı. Skandal, Savunma Bakanı Hanno Pevkur'un istifa kararında etkili oldu; istifada Estonya Savunma Kuvvetleri ve bakanlığın idari alanındaki muhasebe ve denetim sorunları da rol oynadı.