Eski adalet şansölyesi: Ortodoks kilisesinin Avrupa mahkemesinde şansı az

Estonya eski adalet şansölyesi Allar Jõks, Estonya Hristiyan Ortodoks Kilisesi (EKÕK) ve Pühtitsa Manastırı'nın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) yaptığı başvurunun erken olduğunu ve başarı şansının düşük olduğunu değerlendirdi.

EKÕK ve Pühtitsa Manastırı, Estonya'nın Kiliseler ve Cemaatler Yasası'nda yapılan ve Rus Ortodoks Kilisesi ile bağların 28 Aralık'a kadar kesilmesini öngören değişikliklere itiraz etmişti. Jõks, AİHM önündeki dava açma kurallarının çok katı olduğunu vurguladı: başvurucuların önce tüm yerel hukuk yollarını tüketmeleri ve haklarının gerçekten ihlal edildiğini göstermeleri gerekiyor.

Jõks, "AİHM, yasaların Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne uygun olup olmadığını soyut olarak değerlendirmez, nasıl uygulanacaklarına dair önceden karar vermez" dedi.

Yerel hukuk yolları tüketilmedi

Hem EKÕK hem de Pühtitsa Manastırı'nın yasanın gerektirdiği değişiklikleri yapmak için hâlâ Aralık sonuna kadar süresi olduğunu belirten Jõks, bu nedenle tarafların haklarının ihlal edilip edilmediğinin ve yerel hukuk yollarının tüketilip tüketilmediğinin henüz kesin olarak belirlenemeyeceğini söyledi.

İçişleri Bakanlığı, 28 Aralık'tan önce herhangi bir değişikliği değerlendiremez. Değişiklikleri yetersiz bulursa, dini kuruluşların feshedilmesi için bir bölge mahkemesine başvurabilir. Jõks, fesih davası açılsa bile kilisenin yargı denetimi ve temyiz hakkına sahip olacağını, dolayısıyla anlaşmazlığın Estonya mahkeme sisteminin üç aşamasından geçebileceğini belirtti.

Kiliseler ve Cemaatler Yasası'nın anayasaya uygunluğu konusunda sorular ortaya çıkarsa, davanın anayasa denetimini tetikleyebileceğini ve Yüksek Mahkeme'nin 8 Haziran'daki yasayı onaylayan kararından farklı bir sonuç doğurabileceğini ekledi.

Jõks, EKÕK ve Pühtitsa Manastırı'nın AİHM'e erken başvurusunun Estonya yargı sistemine güvensizlik işareti olduğunu söyledi. "Bu görüşe katılan herkes, yargı sistemini Narva Nehri'nin karşı tarafında test etmeyi denemeli" dedi ve Rusya'yı kastetti.

İçişleri Bakanlığı, Moskova Patrikhanesi'ne bağlılığını sürdüren Estonya Hristiyan Ortodoks Kilisesi'ne yeni bir metropolit ataması ve Rus Ortodoks Kilisesi ile bağlarını kesmesi için altı ay süre verdi. Önceki lideri Metropolit Eugene (hukuki adı Valeri Reshetnikov), Rus vatandaşı olduğu için oturma izni ulusal güvenlik gerekçesiyle uzatılmayınca Şubat 2024'te Estonya'yı terk etmek zorunda kalmıştı.

Polis ve Sınır Muhafaza Kurulu (PPA), red kararında Reshetnikov'un Moskova Patrikhanesi temsilcisi olarak faaliyetlerini ve kamuoyu açıklamalarını gerekçe gösterdi. Estonya İç Güvenlik Servisi (ISS) de onun ve Rus Ortodoks Kilisesi lideri Patrik Kirill'in Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşını tutarlı biçimde desteklediğini ve Kremlin'in Estonya'daki güvenlik politikasını ilerletmeye yardımcı olduğunu belirtti.

Eski adı Estonya Moskova Patrikhanesi Ortodoks Kilisesi (MPEÕK) olan Estonya Hristiyan Ortodoks Kilisesi (EKÕK), Konstantinopolis Ekümenik Patriği'ne bağlı Estonya Ortodoks Kilisesi'nin (EÕK) yasal devamı olan Estonya Apostolik Ortodoks Kilisesi'nden (EAÕK) ayrı bir yapıdır.