Erkki-Sven Tüür: Yaratıcı özgürlük fikir dostları bulmaktan geçiyor

Estonyalı besteci Erkki-Sven Tüür, Klassikaraadio'da (Estonya ulusal klasik müzik radyosu) yayımlanan "Pähklipureja" programında yaratıcı özgürlüğe ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Tüür'e göre yaratıcı özgürlüğün ön koşulu hem kişinin kendi doğal özelliklerini izlemesi hem de gerek besteci gerekse yorumcular arasından fikir dostları bulması.

Program dizisinde yaratıcı özgürlüğün nasıl anlaşılması ve anlamlandırılması gerektiği, bu özgürlüğün hayata geçmesinin hangi koşullara bağlı olduğu, nelerin özgürlüğü destekleyip nelerin sınırladığı ve özgürlüğün getirdiği sorumluluğun ne olduğu ele alındı.

Olumlu ve olumsuz özgürlük ayrımı

Tüür, yaratıcı özgürlük üzerine düşünürken Isaiah Berlin'in olumsuz ve olumlu özgürlük ayrımına, yani "bir şeyden özgürlük" ile "bir şey için özgürlük" kavramlarına atıf yaptı. Ona göre yaratıcı özgürlük bir bakıma bu iki anlayışın arasından altın bir orta yol olarak geçiyor.

Besteci, müzik estetiği ya da tını tasarımı ve bunun özgünlüğü söz konusu olduğunda, yaratıcı açısından kendi koyduğu kuralların son derece gerekli olduğunu hissettiğini belirtti. Bununla birlikte gerektiğinde bu kuralları kırma özgürlüğüne de sahip olduğunu söyledi.

Tüür, Stravinski'nin "Müzik Poetikası" adlı eserinde sınırlar koymanın yaratıcı gücü azaltmak yerine artırdığını savunduğunu hatırlattı. Stravinski ayrıca fazla izin veren bir ortamda yaratı üretilemeyeceğini eklemişti. Tüür, bu görüşe hem katılmanın hem de katılmamanın mümkün olduğunu ifade etti. John Cage ve arkadaşlarının açıkça farklı bir anlayışta olduğunu belirten Tüür, bunun örneğin "4'33" adlı eserin yalnızca bir kez ve bir kişi tarafından yaratılabilmesi gibi durumlara yol açtığını söyledi. Tüür'ün kendisi yaratıcı özgürlüğü konusunda hiçbir sorun yaşamıyor.

"Bu soruyla uğraşmıyorum ve dolayısıyla kendimi özgür hissediyorum" diyen besteci, bu özgürlüğün koşullarının yaratıcının doğasının özelliklerine bağlı olduğunu aktardı. Ona göre belirleyici olan, yaratıcı insanın zihninin kendi doğal özelliklerini izleyip izlemediği ve kendisine doğuştan özgü olan yolu tutup tutmadığı. Tüür bunun tuhaf bir duyguyla ayırt edilebildiğini söyledi: İnsanın görünmek mi istediği yoksa o şeyin kendisi mi olduğu. Ona göre ön koşul, kalbinin talep ettiği yöne gitmek; insanın başka türlü yapamayacağını, tam da böyle söylemesi ya da yapması gerektiğini hissettiği yer.

Eğitim, dinleyici ve yorumcu desteği

Tüür, insanın gelişmesi ve büyümesi gerektiğini, koşullar sorununun tam burada devreye girdiğini belirtti. Bu durumun eğitimle ve kişinin yapıtlarını seslendirilmiş halde duyma olanaklarıyla ilgili olduğunu söyledi. Ona göre burada çok sayıda etken var ve bunlardan çok önemli biri de fikir dostları bulmak. Bu yalnızca besteci meslektaşlar arasında değil, aynı dalga boyunda hareket eden ve o yaratıcının yazdığı eserleri seslendirmek isteyen yorumcular arasında da geçerli.

Tüür, sipariş üzerine eser yazarken herhangi bir kısıtlama hissetmediğini anlattı. 1990'lı yıllardan bu yana çeşitli yerlerden müzisyenlerin ve orkestraların kendisinden yeni müzik istediğini, bunun nedeninin de onun ne yaptığını bilmeleri ve tam da böyle bir müzik istemeleri olduğunu varsaydığını söyledi. Bu anlamda herhangi bir kısıtlama konmadığını belirten Tüür, eser süresi konusunun tartışıldığını ancak bunu özgürlüğünün sınırlanması olarak algılamadığını, çünkü bunların zaten belirli biçimler olduğunu dile getirdi.

"Pähklipureja" programı Klassikaraadio'da cumartesileri saat 10'da yayımlanıyor, pazartesi saat 13'te tekrarı veriliyor. Programın sunucusu Aurora Ruus.