Dilbilimciler: Dil hatalarına öfkelenmek yerine soru sormalıyız

İnsanların başkalarının dil kullanımına öfkelenmesi evrensel bir olgu. Bu öfkenin ardındaki nedenleri araştıran dilbilimciler, haziran ayında Brüksel'de düzenlenen sekizinci preskriptivizm (dilde doğru-yanlış ayrımına inanç) konferansında bir araya geldi. Konferansın ardından Estonya Dil Enstitüsü ve Tartu Üniversitesi araştırmacısı Lydia Risberg, konuya ilişkin bir değerlendirme yazısı kaleme aldı.

Öfke ve Tiksinti: Dil Kullanımına Tepkiler

Konferansta konuşan İngiliz dilbilimci Emma Humphries, insanların başkalarının dil kullanımına yönelik 'fiziksel' tepkilerini örneklerle anlattı. Humphries, 1874'te yazılmış bir metinde geçen 'bu ifadeler kulağı şok ediyor' ifadesinden, 2022'de sosyal medyada paylaşılan 'gözlerim kırıldı, kulaklarım kanıyor, defibrilatöre ihtiyacım olacak' gibi abartılı tepkilere kadar pek çok örneği paylaştı.

İnternetin, dil hatalarına öfkelenmeyi ve bu öfkeyi anında ifade etmeyi kolaylaştırdığını belirten Humphries, sosyal medyada dil hatalarını paylaşmanın ve yorumlamanın yaygınlaştığını söyledi. Humphries, bu konuda 'Your Wrong' adlı bir web sitesi de kurdu.

Öğrenciler mi Kötü Yazıyor, Yoksa Kurallar mı Ağırlaştı?

Litvanyalı dilbilimci Loreta Vaicekauskienė ise 'çocuklar artık kendi dillerini bilmiyor' efsanesini ele aldı. Araştırmasında 1949-2021 yılları arasında toplanan yaklaşık 7 bin 500 okul ödevinin yüzde 80'inde öğretmen düzeltmeleri bulduğunu belirtti. Analizler, öğrencilerin daha kötü yazmadığını, ancak özellikle 1999'da başlayan ulusal sınavlar sonrasında öğretmenlerin daha katı düzeltmeler yapmaya başladığını gösterdi. Dil bilgisi ve noktalama hatalarının sayısı aynı kalırken, 'dil zevki' ve üslup düzeltmelerinde büyük artış yaşandığı belirtildi.

Vaicekauskienė, görünürdeki dil becerisi düşüşünün aslında artan kuralcı düzeltmelerden ve aşırı karmaşıklaştırılmış kurallardan kaynaklandığını ifade etti.

Dilbilimciler de Öfkeleniyor

Konferansta konuşan Amerikalı dilbilimci Anne Curzan, ister dilbilimci ister sıradan bir kişi olsun, herkesin bazı kelimelere veya dil kullanımlarına karşı olumsuz tepkiler verebileceğini söyledi. Önemli olanın bu duygunun nasıl yönetileceği olduğunu vurgulayan Curzan, anında eleştiri yapmak yerine bu rahatsızlığın nedenini sorgulamayı önerdi.

Konferansta Estonyalı araştırmacılar da yer aldı. Tartu Üniversitesi'nden Kristel Algvere, öğretmenlerin Estonca derslerindeki kuralcı tutumlarını; Elisabeth Kaukonen ise Estonya'daki feminist dil aktivizmini ele aldı. Risberg, Estonya Dil Enstitüsü'nden Margit Langemetsa ile birlikte, 2025 tarihli yeni yazım kılavuzunun (ÕS) altı ay sonra nasıl karşılandığını anlatan bir sunum yaptı.

Bir sonraki preskriptivizm araştırmacıları konferansının 2028'de Tallinn'de yapılması planlanıyor.