Dilbilimci Sutrop: Pamuk Prenses erkek de olabilir

Bu yıl 70. yaşını kutlayan Estonyalı dilbilimci, çevirmen ve folklor araştırmacısı Urmas Sutrop, İzlanda sagasını Estonca'ya kazandırdı. Sutrop, bu çevirinin Pamuk Prenses'in akrabalarının prototiplerine ilişkin araştırmalarının devamı niteliğinde olduğunu belirtti. Araştırmacıya göre Pamuk Prenses'in "ailesine" dahil olmak için başkahramanın kadın olması bile gerekmiyor.

Biyoloji eğitimi de almış olan Sutrop, kendisini öncelikle dilbilimci ve folklor araştırmacısı olarak tanımlıyor. "Biyoloji artık uzak bir anı. Biyolojik kavramları açıklayabiliyorum ama artık biyolog değilim. Her şeye meraklı, her işi yapan biriyim" diyor. Alan değiştirmesi üzerine çok düşündüğünü anlatan Sutrop, tez danışmanı Ants-Peep Silvere'nin 50. yaş günü civarında hayatını kaybetmesinin kendisinde boşluk yarattığını ve biyolojide ilerleyemediğini ifade ediyor.

Doktorasını Almanya'da Estonca renk adları üzerine Fin-Ugor ve Ural dilleri bağlamında yapan Sutrop, filolog kimliğini ise Heldur Niit'e borçlu olduğunu söylüyor. Eston Dili Enstitüsü müdürlüğü yaptığı dönemde aynı binada Dil ve Edebiyat dergisinin yayın kurulunda çalışan Niit'in kendisini filolojinin sırlarına vakıf ettiğini belirtiyor. Sutrop, "Pek çok hocam oldu ve hepsinden çok şey öğrendim ama o en önemlilerinden biri" diyor.

İzlanda sagalarına uzanan yol

Sutrop'un ilgisini çeken ve hâlâ çekmeye devam eden İzlanda sagalarına giden yol, 2018'de derlediği bin sayfalık "Dünyanın En Güzel Kadını. Pamuk Prenses Anlatıları" adlı kitaptan geçiyor. Bu derlemede pek çok halkın Pamuk Prenses masalına yer verildiğini aktaran Sutrop, Avustralya dışında neredeyse her kıtadan anlatı bulunduğunu, Asya, Afrika ve Avrupa'dan çok sayıda metnin yanı sıra Grimm Kardeşler öncesi hikâyelerin de yer aldığını söylüyor.

Pamuk Prenses'i tanımlamak için beş teknik ölçüt bulunduğunu belirten Sutrop, kendisinin "aile benzerliği" yöntemini esas aldığını açıklıyor: "Bütün ölçütlerin bulunması gerekmiyor ve Pamuk Prenses kadın olmak zorunda da değil. Puşkin de erkek bir Pamuk Prenses hikâyesi kaleme almış."

Derleme tamamlandıktan sonra önemli bir Pamuk Prenses anlatısının dışarıda kaldığını fark eden Sutrop, "Ali Fleki Sagası"nı çevirdi. Başlangıcı 15. yüzyılın başına tarihlenen saga, yakın zamanda Sutrop'un çevirisi ve kapsamlı yorumlarıyla yayımlandı. Tür olarak tanımlanması güç olan saga, kahramanların trollerle mücadelesini konu ediniyor.

Sutrop, başlangıçta yalnızca üç sayfalık bir ön sözle çeviriyi yayımlamayı planladığını, ancak metnin giderek ilgi çekici hale geldiğini anlatıyor. İngilizce çeviride sözdizimi ve sözcük dağarcığı bakımından pek çok hata tespit ettiğini, örneğin "vikinq" sözcüğünün İngilizcede "deniz haydudu" olarak karşılanmasının yanlış olduğunu belirtiyor. Kaynakları inceledikten sonra Lagerholm'un İzlandaca metnini esas alarak çevirisini düzelttiğini söylüyor. Saga 30 sayfa, ona eşlik eden uzun araştırma ise bunun dokuz katı.

Tolkien bağlantısı ve süren araştırma

Sutrop, metnin oldukça "metinlerarası" olduğunu ve dünya edebiyatıyla bağlarının geniş bir alana yayıldığını vurguluyor. "Bu metin Tolkien'in 'Yüzüklerin Efendisi'ni etkilemiş. Büyük anne örümcek Shelob'la mağara sahnesi bu sagadan esinlenmiş. İnsanlar bunun nereden geldiğini bilmiyor, oysa çok sayıda Tolkien hayranımız var. Ama Tolkien yalnızca kurgu yazarı değil, aynı zamanda folklor araştırmacısı ve metin incelemecisiydi" diyor. Sutrop sözlerini, "Olağanüstü ilginç bir yolculuktu ve çok şey öğrendim. Ama Pamuk Prenses araştırması devam ediyor" diyerek tamamlıyor.