Deney: Bilimsel makale karaborsasından yayın satın almak ne kadar kolay?

Yayın yapma baskısının artması, araştırma bütünlüğünü zayıflatıyor ve 'kağıt fabrikaları' olarak bilinen karaborsa ağlarının çoğalmasına zemin hazırlıyor. ERR News editörleri, bir deney yaparak bu ağlardan bilimsel makale yazarlığı satın almanın ne kadar kolay olduğunu araştırdı.

Akademik dünyada yayınlar, araştırmacıların maaşını, pozisyonunu ve geleceğini belirleyen ana değer. Bu baskı, çoğunlukla sosyal medyada faaliyet gösteren ve gerçek araştırma yerine görünüşte inandırıcı metinler üreten 'kağıt fabrikalarının' doğmasına neden oldu. Bu fabrikalar, belirli bir ücret karşılığında araştırmacılara sahte makalelerde yazarlık satıyor.

Operasyon: Yedi satıcıyla WhatsApp üzerinden iletişim

Deneyde, Facebook'ta 'Free Scopus publication and research help' gibi masum görünen isimler altında reklam yapan yedi satıcıya ulaşıldı. Editörler, hayali bir bilgisayar bilimci olan John Robert Steezy adına WhatsApp üzerinden yazarlık satın almak istediklerini belirtti. Satıcıların çoğu yarım saat içinde yanıt verdi ve fiyatlar 200 ila 800 dolar arasında değişti. Örneğin, 800 dolara 'Journal of Intelligent Decision Making and Information Science' dergisinde 20 gün içinde yayınlanacak bir makale teklif edildi. 200 dolara ise daha düşük bir dergide ortak yazarlık önerildi.

Satılan makaleler ilk bakışta gerçek görünüyordu; ancak dikkatli incelemede mantıksız figürler veya rastgele referanslar fark ediliyordu. Hatta bir satıcıyla telefonda konuşulduğunda, Hint aksanıyla akıcı İngilizce bilen bir kişi, süreci ve ödemeyi açıkladı. Önemli bir ayrıntı olarak, bu satıcı yalnızca makale dergi tarafından kabul edildikten sonra ödeme istiyordu. Deney, birkaç e-posta göndermeye kalmadan sonlandırıldı; satıcılar günlerce WhatsApp'tan mesaj atmaya devam etti.

Gerçek araştırmaların çalınması

Kağıt fabrikaları, yapay zeka ile üretilen metinlerin yanı sıra, az bilinen veya yabancı dildeki gerçek araştırmaları da çalıyor. Bu makaleler makine çevirisinden geçirilip intihal tespitini zorlaştırmak için değiştiriliyor. Bu tür bir olay, Estonya Yaşam Bilimleri Üniversitesi'nde makroekoloji profesörü olan Lauri Laanisto'nun başına geldi. Laanisto geçen yıl, kendi çalışmasının hafif değiştirilmiş bir kopyasının başka bir araştırmacı adıyla yeniden yayınlanmaya çalışıldığını fark etti. Şans eseri, bir dergi editörü daha önce Laanisto'nun aynı verileri sunduğunu hatırladı ve intihali tespit etti. Sahte makalede, Çin'deki bir üniversiteye bağlı olduğu belirtilen ancak üniversite kayıtlarında bulunamayan bir yazar yer alıyordu.

Laanisto, bu tür sahtekarlığın yayın baskısından kaynaklandığını ifade ediyor: "İyi bir araştırmacı olabilirsiniz, ancak yeterince yayın yapmazsanız başarılı sayılmazsınız. Aynı zamanda, gerçek bir araştırmacı olmadan başarılı bir araştırmacı olabileceğiniz noktaya ulaştık." Ayrıca, Estonya'da bu tür dolandırıcılığı kullanan araştırmacıların bulunduğuna dair bir bilgisi olmadığını, ancak basının çoğunlukla yayın başına devlet teşviki veren Çin gibi ülkelerle ilgili olduğunu söyledi.

PNAS dergisinde yayınlanan kapsamlı bir analiz, akademik veritabanlarında yaklaşık 30.000 şüpheli kağıt fabrikası makalesi bulunduğunu ve bunların yaklaşık yüzde 75'inin kalıcı olarak veritabanlarında kalacağını ortaya koydu. Bu durum, gelecekteki çalışmaların veya tıbbi tedavi kılavuzlarının tamamen yanlış bilgilere dayanmasına yol açabilir.

Laanisto, araştırmacıların sadece yayın sayısıyla değerlendirilmesi yerine öğretim gibi niteliksel becerilerin de ön plana çıkarılması gerektiğini belirtiyor. Yayın etiği ihlallerine karşı resmi yaptırımların uygulanması gerektiğini de sözlerine ekliyor.