Bilim insanları Varna Gölü ile Karadeniz arasında tehlikeli su salınımları tespit etti

Karadeniz'i Varna Gölü'ne bağlayan dar kanalda, gemi trafiğini tehlikeye atan ve liman operasyonlarını zorlaştıran beklenmedik güçlü akıntılar ve su seviyesi dalgalanmaları yaşanabiliyor. Tallinn Teknoloji Üniversitesi'nden (TalTech) bilim insanları, Bulgaristan'ın en büyük limanı ve popüler turizm bölgesindeki bu olgunun nedenlerini araştırdı.

Ölçümler ve gözlemler

Kılavuz kaptanlar, Varna Gölü'nü Karadeniz'e bağlayan 2,4 kilometre uzunluğundaki kanalda yıllardır güçlü ve alışılmadık akıntılar gözlemliyordu. Akademisyen ve TalTech profesörü Maarja Kruusmaa ile araştırma görevlisi Laura Piho, Varna Limanı iş birliğiyle olgunun ayrıntılı bir şekilde incelenmesi için ölçümler yaptı. Piho, 'Bunun için TalTech Biyorobotik Merkezi'nde geliştirilen Hydromast ölçüm istasyonlarını kullandık; bunlardan üçü birer dakikalık aralıklarla suyun hızını, yönünü ve seviyesini kaydetti' dedi.

İlginç su hareketlerini açıklamak için oşinografi emeritus profesörü Jüri Elken de ekibe katıldı. Estonyalı bilim insanlarının ölçümlerinin daha geniş hedefi, kanallardaki akış dinamiklerini daha iyi anlamaktı. Bu tür bilgiler, benzer sorunları olan diğer bölgelere de yardımcı olabilir; gemilerin daha iyi seyretmesine, güçlü akıntıların oluşumunun tahmin edilmesine ve hızla değişen akıntılar hakkında hızlı bilgi verilmesine olanak tanır.

Tehlikeli salınımlar ve nedenleri

Ölçümler, Karadeniz'in batı kıyısındaki Varna Gölü kanalında normal akıntıların yanı sıra birkaç on dakikalık periyotlarla güçlü salınımlar oluşabildiğini doğruladı. Elken, 'Özellikle 37 ve 19 dakikalık periyotlardaki salınımlar çok belirgindi' dedi. Estonyalı bilim insanlarına göre bu salınımlar, kanal ve Varna Gölü sisteminin rezonansıyla ilişkili; belirli atmosferik dış etkiler altında su hareketi belirgin şekilde güçlenebiliyor.

Araştırma sırasında iki olağanüstü güçlü olay kaydedildi. İlkinde su salınımları aniden başladı ve birkaç döngü sürdü. Buna, alçak kıyı denizinde rüzgar cephesinin rezonans hızında hareket etmesiyle oluşan meteorolojik tsunami neden oldu. İkinci önemli olay, fırtınadan beş saatten fazla süre sonra, karadan esen rüzgar hızının saniyede 20 metreye ulaştığı sırada meydana geldi. On dakika içinde en büyük akıntı değişimleri saniyede 0,8 metreye, su seviyesi değişimleri ise 0,8 metreye ulaştı. Araştırmacılar, bu kadar güçlü dalgalanmaların kanaldan geçişi gemiler için çok tehlikeli hale getirdiğini, liman operasyonlarını aksattığını ve kıyı bölgelerinin yönetimini zorlaştırdığını vurguladı.

Çalışmanın sonuçları, liman yönetimini ve navigasyon güvenliğini destekleyebilecek ve çevresel etki değerlendirmelerine katkıda bulunabilecek su hareketi modelleri hakkındaki bilgiyi geliştirme fırsatı sunuyor. Bu nedenle bilim insanları, körfezleri yukarı havzadaki göl ve nehirlere bağlayan deniz koylarında ve kanallarda güçlü akıntıların ve bir saatten kısa süren rezonans deniz seviyesi değişimlerinin meydana geldiği olayların incelenmesinin önemli olduğunu söylüyor.

Elken, Piho ve Kruusmaa, kıyı denizi izleme ve tahmin sistemlerinin geliştirilmesi için belirli adımlar önerdiklerini, ancak bilimsel makalenin öncelikle yüksek zaman çözünürlüklü ölçümlerin matematiksel modellemeyle birleştiğinde, başka türlü fark edilmeyebilecek tehlikeli su salınımlarını tespit etmeye ve tahmin etmeye nasıl yardımcı olduğunu gösterdiğini vurguladı. Araştırmanın sonuçları Ocean Science dergisinde yayımlandı.