Bilim insanları: Dünya'nın şekli eskisi kadar basık değil

Selanik Aristoteles Üniversitesi'nden bir bilim insanı, dünya genelindeki yüzlerce GNSS (küresel navigasyon uydu sistemi) istasyonundan alınan verileri inceleyerek Dünya'nın şeklinin değişmekte olduğunu ortaya koydu. Çalışmaya göre gezegenin kutupları yükselirken ekvator bölgesi giderek daha hızlı bir şekilde alçalıyor. Bu süreç, Dünya'nın eskiden beri bilinen basık şeklinin zamanla azalması anlamına geliyor.

Dünya, kusursuz bir küre değil; kutuplardan basık, ekvatordan şişkin bir topa benziyor. Araştırmacı, 1997-2015 yılları arasında GNSS istasyonlarının bulunduğu noktalarda yer kabuğunun dikey hareketlerini analiz etti ve verilerden katı Dünya'nın şeklindeki değişim örüntülerini ayırdı.

Kutuplar yükseliyor, ekvator çöküyor

Veriler, geçen yüzyılın sonunda kutupların yılda yaklaşık 0,5 milimetre yükseldiğini, 2015'e gelindiğinde bu hızın yılda yaklaşık 1 milimetreye çıktığını gösteriyor. Aynı dönemde ekvator bölgesinde ise tersi bir süreç yaşanıyor: yer yüzeyi neredeyse aynı hızla alçalıyor.

Hesaplamalar, gezegenin basıklığının her on yılda yaklaşık 0,4 milimetre azaldığını ve bu azalmanın hızlandığını ortaya koyuyor. Değişimin arkasında büyük ölçüde kutup bölgelerindeki buz kütlelerinin erimesi var. Grönland ve Antarktika'yı kaplayan ağır buz eridiğinde, yer kabuğu üzerindeki devasa baskıdan kurtuluyor ve yavaşça yukarı doğru hareket ediyor. Eriyen su ise okyanuslara akıyor ve daha alçak enlemlere, yani ekvator bölgesine doğru ilerliyor. Burada su kütlesinin ağırlığı ekvator çevresine ek yük bindiriyor ve elastikiyet nedeniyle bölgenin bir miktar çökmesine yol açıyor.

Araştırmanın yazarı, Journal of Geophysical Research: Solid Earth dergisinde yayımlanan makalesinde bu tür jeodezik ölçümlerin bilim insanlarına değerli bilgiler sunduğunu belirtiyor. Ölçümler, gezegenimizin buz erimesine ve su kütlelerinin yer değiştirmesine fiziksel olarak nasıl tepki verdiğini anlamaya yardımcı oluyor.