Bilim insanları: Büyük köpekler moleküler düzeyde daha hızlı yaşlanıyor

ABD'li araştırmacılar, büyük köpek ırklarının vücutlarının moleküler düzeyde küçük ırklara kıyasla daha hızlı yaşlandığını gösteren bir çalışma yayımladı. Çalışma, Science dergisinde yayımlandı.

Köpek sahiplerinin iyi bildiği bir gerçek var: Chihuahua gibi küçük ırklar, İrlanda kurt köpeği gibi büyük ırklara göre genellikle çok daha uzun yaşıyor. Peki bunun nedeni tam olarak ne? Yeni araştırma, büyük köpeklerin moleküler düzeyde daha hızlı yaşlandığını ve bunun arkasında genomda yer değiştiren, yani "zıplayan" genlerin olabileceğini öne sürüyor.

Amerikalı bilim insanları, köpeklerde yaşlanmayı inceleyen bir proje kapsamında yaklaşık 900 köpeğin gen verisini analiz etti. Örneklemde yaklaşık 120 köpek ırkı yer aldı. Ekip, DNA'ya bağlanan kimyasal işaretleri, yani metil gruplarını inceledi. Bu grupların kaybolması ya da eklenmesi, yaşlanmanın biyolojik bir göstergesi olarak kabul ediliyor.

Zıplayan genler ve X kromozomu etkisi

Sonuçlar, büyük köpeklerin yaşlanmayla ilişkili epigenetik değişimleri küçük köpeklere göre belirgin biçimde daha hızlı biriktirdiğini ortaya koydu. Hayvanın cinsiyetinin de etkisi vardı: erkek köpeklerin epigenomunda değişimler dişilere göre daha hızlı gerçekleşti. Bu, erkek hayvanın genç yaşta kısırlaştırıldığı durumlarda bile geçerliydi.

Bu bulgulara dayanarak araştırmacılar, bir köpeğin yaşını bir yıl hassasiyetle tahmin edebilen bir biyolojik saat geliştirdi. Epigenetik yaşı kronolojik yaşından büyük çıkan köpeklerin önümüzdeki iki yıl içinde ölme riskinin daha yüksek olduğu görüldü.

Bu olgunun arkasında "zıplayan genler" adı verilen DNA parçaları olabilir. Normal koşullarda metil grupları, genomda hareket eden bu DNA parçalarını yerinde tutmaya yardımcı olur ve genlerin genomun geri kalanının işleyişine müdahale etmesini engeller. Büyük köpekler yaşlandıkça bu tür sabitleme işaretlerini daha hızlı kaybediyor. Bu da zıplayan genlerin harekete geçip yeni bir yere yerleşerek diğer önemli genlerin işleyişini bozmasına yol açabiliyor.

İşaretlerin kaybolması ve zıplayan genlerin serbest kalması, iltihaplanma ve daha hızlı yaşlanmayla ilişkilendiriliyor. Dişi köpeklerin daha yavaş yaşlanmasının nedeni ise ekstra bir X kromozomu kopyası olabilir. Araştırmacılara göre bu ek kopya, yaşlanmayla birlikte ortaya çıkan epigenetik değişimleri dengeleyen bir tampon işlevi görüyor.