Estonya dronlarda Asya örneğini neden izlemeli

Estonyalı uzman Evelin Kazenõmm'e göre Avrupa insansız hava araçlarının düzenlenmesinde dünyaya öncülük ederken, Asya ülkeleri dronların pratik kullanımında açık ara önde. Kazenõmm, ERR için kaleme aldığı analizde Estonya'nın bu alanda nasıl bir yol izlemesi gerektiğini değerlendirdi.

Asya'da 'alçak irtifa ekonomisi' olarak adlandırılan yeni bir sektör oluşuyor. Bu kavram, alçak irtifada ticari faaliyetleri, kamu hizmetlerini ve bu hizmetler için gereken altyapıyı kapsıyor. Kazenõmm'e göre Estonya'nın dron üretim hacminde Asya ülkeleriyle rekabet etmesi anlamsız. Estonya'nın şansı, dronların güvenli ve otomatik kullanımı için gereken dijital hizmetleri geliştirmekte yatıyor. Estonya şirketlerinin mekânsal veri ve şehirlerin 3D modelleri konusundaki deneyimi, bu alanda ciddi bir teknolojik temel oluşturabilir.

Asya'da dron kullanımı devlet politikası haline geldi

Çin, alçak irtifa ekonomisini devlet ekonomi politikasının bir parçası haline getirdi. Bu politika dronları, hava taksilerini, lojistiği, tarımı, şehir izleme ve kurtarma çalışmalarını kapsıyor. Çin Sivil Havacılık İdaresi verilerine göre 2025 sonunda ülkede 3,3 milyon civarında dron kayıtlıydı; bu bir önceki yıla göre yüzde 51 artış anlamına geliyor. Ülkenin 23 eyaletinde alçak irtifa hava trafik hizmet istasyonları faaliyete geçmiş durumda. Büyük şehirlerde dronlar yemek ve tıbbi malzeme teslimatı, yangın söndürme, şehir izleme ve kamu düzeninin sağlanması için kullanılıyor. Hızlı büyüme denetimi de beraberinde getirdi: 2026'da Çin'de dronların zorunlu kaydı ve elektronik kimliklendirilmesi yürürlüğe girdi; daha büyük dronlar için uçuşa elverişlilik ve işletme izni koşulları netleştirildi.

Japonya'da dron kullanımını nüfusun yaşlanması, iş gücü eksikliği, dağlık arazi ve seyrek nüfuslu bölgelerin bakım zorlukları hızlandırıyor. 2022'de oluşturulan yasal çerçeve, koşulları karşılayan dronların pilotun görüş alanı dışında ve yerleşim bölgeleri üzerinde uçmasına izin veriyor. Böylece elektrik hatları, demiryolları ve kıyı şeridi pilotun rota boyunca dronu takip etmesine gerek kalmadan denetlenebiliyor. Japonya'nın bir sonraki adımı ulusal dron koridorları sistemi olacak. Dron koridoru, rotanın, izin verilen irtifaların, engellerin, iletişim ağı kalitesinin, olası iniş noktalarının ve güvenlik gerekliliklerinin önceden bilindiği dijital olarak yönetilen bir hava güzergâhı anlamına geliyor. 2025'te koridorların teknik şartnameleri, kılavuzları ve ulusal gelişim planı hazırlandı; koridor yönetimi yazılımı açık kaynak olarak yayımlandı ve 2026'da resmi kayıt sisteminin başlatılması planlanıyor. Dron lojistiği öncelikle dağlık bölgelere, küçük adalara ve nüfusu azalan yörelere odaklanmış durumda; buralara posta, ilaç ve küçük paketler ulaştırılıyor. Dronlar afet bölgelerinde de kullanılıyor. Tarımda ise otonom makineler, uydu verileri ve ortak veri platformlarıyla birleştirilerek iş gücü ihtiyacı azaltılıyor ve üretim hassasiyeti artırılıyor. Kazenõmm'e göre Japonya deneyimi, dron hizmetlerinin günlük yaşamın kalıcı parçası haline gelmesinin en olası olduğu yerlerin somut ve giderek büyüyen bir toplumsal sorunu çözdüğü yerler olduğunu gösteriyor.

Güney Kore ise dron sektörünü yerel yönetimler ve standartlaştırılmış hizmet modelleri üzerinden geliştiriyor. Ülkede 2019'dan bu yana teslimat, kurtarma, izleme gibi kamu hizmetleri dronlarla test ediliyor. 2025'te programa 26 yerel yönetim katıldı. Ulusal dron teslimat programı kapsamında 2024'te hizmet 32 adada, 17 parkta ve bir limanda başlatıldı; hava üsleri, teslimat noktaları, rotalar, sipariş uygulamaları ve gerçek zamanlı uçuş izleme sistemleri kuruldu. 2025'te hizmet 166 bölgeye yayıldı. İlaç teslimatı, güvenlik izleme ve adalarda üretilen ürünlerin anakaraya taşınması da test ediliyor. Güney Kore modelinin temelinde standartlaştırma yatıyor: devlet, farklı bölgelerin ve şirketlerin kullanabileceği ortak bir güvenlik ve hizmet sunum modeli oluşturuyor. Böylece dronla teslimat, insanların sipariş verebileceği pratik bir hizmete dönüşüyor. Devlet ayrıca K-UAM programına yatırım yapıyor. UAM (kentsel hava hareketliliği), şehirlerde ve şehirler arasında hava taksilerinin ve diğer yeni hava araçlarının kullanımını ifade ediyor. Hava taksilerin başlatılması için öngörülen takvim fazla iyimser çıksa da program kapsamında kurulan altyapı, küçük kargo ve hizmet dronları için de imkân yaratıyor.

Estonya için somut fırsatlar

Kazenõmm, Asya sanayi ülkelerinin Avrupa'nın tamamını sivil insansız havacılıkta geride bıraktığı yönündeki genellemeyi hatalı buluyor. Avrupa Birliği, dron kullanımında dünyanın en kapsamlı düzenleyici çerçevelerinden birini kurmuş durumda. Kurallar, dronun eğlence mi ticari mi olduğuna değil uçuş riskinin değerlendirilmesine dayanıyor. Avrupa'nın güçlü yanı, düzenleyici çerçevesi 2023'ten beri yürürlükte olan U-space. Bu sistem özünde, uçuş planını kaydetmeye, kısıtlamaları kontrol etmeye, uçuş izni vermeye, dronu izlemeye ve diğer hava araçlarıyla çakışmaları önlemeye imkân tanıyan dijital dron trafik yönetimi ortamı. SESAR (Single European Sky ATM Research) ise hava trafik yönetiminin modernizasyonu için yürütülen Avrupa çapında bir program. Bu kapsamda hizmet sağlayıcıların dronlarla iş birliği, dronların normal havacılıkla entegrasyonu, tıbbi lojistik ve pilotun görüş alanı dışındaki uçuşlar test edildi. Denemeler teknolojinin hem kentsel hem de sınır ötesi ortamda çalışabildiğini gösteriyor. Avrupa'nın sorunu ise yavaş ve dağınık uygulama süreçleri; zira uygulama kararları AB üyesi ülkelerde alınıyor. Bu yüzden Avrupa'da başarılı pilot projeler çok, ancak günlük hizmetler az.

Estonya'nın dron alanındaki güçlü yanları arasında kaliteli mekânsal veriler, dijital kamu hizmetleri, küçük ve görece iyi yönetilen hava sahası, iletişim ve siber güvenlik alanındaki güçlü yetkinlik ile kamu ve özel sektör bilişim sistemlerini birleştirme kabiliyeti yer alıyor. Pratik imkânlar da mevcut: Adalar ilaç ve küçük paket teslimatı için uygun. Elektrik hatları, demiryolları, kıyı şeridi ve rüzgâr türbinleri düzenli denetim gerektiriyor. İç güvenlik kurumlarının hızlı mekânsal bilgiye ihtiyacı var. Estonya'nın değişken ve soğuk havası, sistemleri birçok yabancı pazar için teknolojik değeri yüksek koşullarda test etmeye imkân tanıyor. Kazenõmm'e göre Estonya'da şu anda dron uçuşu çoğu zaman ayrı bir operasyon olarak görülüyor: operatör kısıtlamaları kontrol ediyor, izin istiyor, rotayı planlıyor ve uçuşu gerçekleştiriyor. Oysa hizmet dünyasında bu bilgi alışverişinin önemli bölümü otomatik gerçekleşmeli.

Uçuş planlama sisteminin hava sahası kısıtlamaları, binalar ve diğer engeller, yerden yükseklik, hava durumu ve mobil bağlantı durumu hakkındaki güncel verileri kendiliğinden sorgulaması gerekiyor. Sistem rotayı değerlendirebilmeli, izin isteyebilmeli ve uçuş sırasında dronun kimlik verilerini iletebilmeli. Böyle bir dijital katmanın oluşturulması Estonya için bir fırsat olabilir. Kazenõmm ilk adım olarak Estonya'da iki ya da üç kalıcı dron koridoru kurulmasını öneriyor: biri adalarla anakara arasındaki lojistiğe, biri enerji altyapısının denetimine, biri de kıyı, orman izleme ve kurtarma çalışmalarına hizmet edebilir. Koridorun güvenilir mobil bağlantı, mekânsal ve meteorolojik veriler, uyumlu güvenlik gereklilikleri, dijital izin prosedürü ve aynı altyapının birden fazla şirket tarafından kullanılabilmesiyle desteklenmesi gerekiyor. Estonya'da dron koridoru oluşturmaya yönelik pilot projeler hâlihazırda yürütülüyor. Aynı zamanda kamu sektöründen talep yaratılması gerekiyor. Elektrik hatlarındaki hasar tespiti, orman hasarının değerlendirilmesi veya laboratuvar numuneleri ile ilaçların taşınması için yapılacak çok yıllık hizmet sözleşmeleri, özel sektöre otomatik çalışan çözümlere yatırım yapma gerekçesi verecek ve Estonya'da pratikte sınanmış, ileride ihraç edilebilecek hizmetlerin oluşmasını sağlayacak. Kazenõmm'e göre önümüzdeki on yılın dron ekonomisinde değerin önemli bölümü, dronların güvenli, insan müdahalesinin en az olduğu ve yasaya uygun uçuş yapmasını sağlayan sistemlerde üretilecek. Estonya daha önce karmaşık bir devlet sürecini basit bir dijital hizmete dönüştürerek başarı kazandı; alçak hava sahasının yeni hizmetlere açılması bir sonraki böyle alan olabilir, ancak Estonya'nın şu andakinden çok daha hızlı hareket etmesi gerekiyor.