Bilgisayardan ağır sanayiye: Yeni zenginlik dalgası yapay zekâ ile gelebilir

Estonya Kamu Yayıncılığı ERR'nin teknoloji yorumcusu Kristjan Port'a göre, bilgi teknolojileri alanında bugüne kadar dizüstü bilgisayar ve internet bağlantısı yeterli görülürken, önümüzdeki dönemde zenginlik yaratacak yatırımlar elektrik santralleri, çip fabrikaları, uydular ve dev veri merkezlerinin çevresinde şekillenecek.

Port, R2 radyosunda yayımlanan teknik yorumunda, dijital devrimin ekonomik değer zincirlerini fiziksel olmaktan çıkardığını, ancak yapay zekânın bu süreci tersine çevirerek ağır sanayiyi yeni bir biçimde yeniden canlandırabileceğini belirtti. Küçük ülkelerin bu dönüşümden kazançlı çıktığını, ancak yapay zekâ ekonomisinin dev veri merkezlerine duyduğu ihtiyaçla birlikte yeni bir fiziksel altyapı dalgasının başlayacağını ifade etti.

Estonya'nın büyüme hedefi ve borç yükü

Port, Estonya'nın yıllık devlet harcamalarının yaklaşık 21 milyar avro olduğunu, bunun yaklaşık 2 milyar avroluk kısmının borçlanmayla karşılandığını hatırlattı. Borç verenlerin, ülkenin gelecekte bu borcu faiziyle ödeyebileceğine inanması gerektiğini belirten Port, bu nedenle büyüme potansiyelinin hangi alanda aranacağının şimdiden netleştirilmesi gerektiğini söyledi. IT sektörünün mevcut katma değerinin yeterli olup olmayacağı, tarımda beklenmedik bir devrim mi yoksa yeni bir teknoloji dalgası mı geldiği sorularını gündeme getirdi.

Veri merkezlerine yönelik protestolar ve Estonya'nın avantajı

Dünyadan gelen sinyallerin, geleneksel yazılım geliştirme ve sessiz ofis ortamındaki veri işleme potansiyelinin tükenmeye başladığına işaret ettiğini savunan Port, yapay zekâ ekonomisinin dev veri merkezleri gerektirdiğini ve bu tesislerin çevresinde güçlü protestoların ortaya çıktığını vurguladı. Geçmişte fabrika kurulumlarına eşlik eden iyimserliğin aksine, bugün bu tür yatırımların iş kaybı, elektrik ve su fiyatlarının artması ve çevre kirliliği endişeleriyle karşılaştığını belirtti. Port, dijital çağın insanının gerçeklerden çok sosyal medyaya güvendiğini de sözlerine ekledi.

Estonyalı girişimcilerin, büyük ülkelerdeki bu tür direnişlerden faydalanarak ülkeye veri merkezleri kurmaya çalıştığını ifade eden Port, bu tesislerin stratejik bir caydırıcılık sağlayabileceğini, ancak ülkenin ekonomik göstergelerinin bu hedefin önünde engel oluşturabileceğini kaydetti.

Elon Musk örneği: Yörünge veri merkezleri

Port, Elon Musk'ın uzay taşımacılığı şirketi SpaceX için yeni bir fırlatma rampası kurmak üzere 100 milyar dolara kadar yatırım sözü verdiğini hatırlattı. Musk'ın yılda binlerce roket fırlatmayı planladığını ve Starlink uydu ağını genişleterek yörünge veri merkezleri oluşturmak istediğini belirtti. SpaceX'in yaz aylarında borsaya arz edilmesiyle yaklaşık iki trilyon dolarlık bir piyasa değerine ulaştığına dikkat çeken Port, bu şirketin roket endüstrisi, iletişim uyduları, veri merkezleri ve yapay zekâ alanlarındaki başarısının bu değerlemeyi haklı çıkarmasının beklendiğini söyledi.

Yeni fırlatma rampası için uygun yer arayışının yedi yıl sürdüğü iddialarını aktaran Port, böyle bir tesisin kurulması için tehlikeli roket yakıtının taşınması ve depolanması gibi sıra dışı gereksinimlerin olduğunu ifade etti. Yılda bin roket fırlatılması durumunda, Estonya'daki tüm araç filosunun yedi yıllık sıvı yakıt tüketimine eşdeğer miktarda yakıtın söz konusu bölgeye taşınması gerektiğine dikkat çeken Port, bu örneğin dijital ekonomisinin gelecekte ne kadar büyük endüstriyel tesislere ihtiyaç duyacağını gösterdiğini belirtti.