Avustralya'nın doğu kıyısındaki yunuslar kabukla balık avlamayı öğrendi

Avustralya'nın doğu kıyısında yaşayan şişe burunlu yunuslar (Tursiops truncatus), avlarını büyük deniz kabukları kullanarak yakalıyor. Yerel bilim insanlarının açıklamasına göre, bu nadir alet kullanımı davranışı daha önce Batı Avustralya'daki yunuslarda bağımsız olarak gözlemlenmişti.

Küçük balıklar, deniz tabanındaki boş kabuklara saklanıyor. Daha zeki yunuslar, bu kabukları su altından alıp yüzeye çıkarken sallayarak balığı kabuğun açıklığından doğrudan ağızlarına alıyor. Bilim literatüründe 'kabuklama' (shelling) olarak adlandırılan bu yöntem, yunusların büyük bir beceri ve aleti hassas şekilde kullanmasını gerektiriyor.

Doğu kıyısında bağımsız keşif

Deniz biyologları daha önce kabuklama davranışının yalnızca Batı Avustralya'nın Shark Bay bölgesinde yaşayan yunuslara özgü olduğunu düşünüyordu. Bu yunuslar zekâlarıyla dünyaca tanınıyor; ancak boş kabuk kullanımı orada bile nadir görülüyor ve nüfusun %2'sinden azı bu yöntemi kullanıyor.

Şimdi araştırmacılar, binlerce kilometre uzakta, doğu kıyısındaki Great Sandy Deniz Parkı'nda (Hervey Bay) birebir aynı davranışı fark etti. Bilim insanlarına göre bu bulgu bağımsız bir yeniliğe işaret ediyor: Coğrafi olarak tamamen ayrılmış iki popülasyon, besin elde etmede aynı çözümü geliştirmiş.

Alet kullanımı, bireyler arasındaki besin rekabetini azaltıyor. Daha yaratıcı hayvanlar, alışılmış yöntemlerin işe yaramadığı yerlerde ve koşullarda beslenebiliyor. Böylece deniz memelileri yeni ekolojik nişler ediniyor ve tür içi baskıyı hafifletiyor.

Anne ve yavru gözlemi

Doğu kıyısındaki yunusların bu becerisine dair ilk ipuçları yıllar önce geldi: Yerel eko-turizm rehberleri 2013 ve 2019'da bu davranışı fotoğrafladı. Bilimsel doğrulama ise 2025 yazında, biyologların araştırma gemilerinden yaptığı ilk resmî gözlemle sağlandı.

Temmuz sabahı araştırmacılar, yetişkin bir dişi şişe burunlu yunusun su yüzeyinde büyük bir kabuğu hareket ettirdiğini gördü. Yağmur nedeniyle gözlem yalnızca dokuz dakika sürdü. Dişi, burnunun ucunda taşıdığı ağır kabuğu birkaç kez sudan çıkardı ve kısa bir manevranın ardından derinliğe bıraktı.

Birkaç ay sonra drone kamerası, başka bir dişi yunus ve yavrusunun sığ suda beslenme gezisini kaydetti. Anne, deniz tabanından büyük bir kabuk çıkardı; kabuğun açıklığından küçük bir balık fırladı. Av kaçınca anne kabuğu düşürüp balığın peşinden gitti. Anne uzaklaşır uzaklaşmaz yavru kabuğu kapıp tam annesi gibi tuttu ve kabuğu birkaç kez su yüzeyine vurdu. Kısa bir denemeden sonra annesine geri döndü.

Araştırmacılara göre bu doğrudan taklit oldukça dikkat çekici. Kayıt, becerilerin doğrudan anneden yavruya aktarılabileceğini, yani dikey sosyal öğrenmeye işaret ediyor. Batı Avustralya verileri, kabuklamanın daha çok akranlar arasında, yatay olarak yayıldığını gösteriyordu. Ancak annenin uzun süreli bakımı, bilgilerin nesilden nesile aktarılmasına uygun bir zemin hazırlıyor.

Doğu kıyısındaki gözlemler bugüne dek yalnızca dişi yunuslar ve yavrularıyla ilgili. Bilim insanları bu cinsiyet dağılımının rastlantı olmadığını düşünüyor: Yavru yetiştirmek dişiler için çok fazla enerji gerektirdiğinden, karmaşık beslenme tekniklerine zaman ayırmaları işlevsel. Erkekler ise aynı dönemde daha çok ittifak kurmaya ve çiftleşme fırsatı aramaya odaklanıyor.

Gözlemlerin kısa sürmesi nedeniyle araştırmacılar kesin sonuçlardan kaçınıyor. Her iki olayda da düşük görüş nedeniyle yunusların gerçekten beslenip beslenmediği doğrulanamadı. Ayrıca birkaç tek vaka, dikey öğrenmeyi kesin olarak kanıtlamıyor. Yine de araştırmacılar, doğu kıyısında kabuklama davranışının çok daha yaygın olduğuna inanıyor; az araştırma ve kısa süren olaylar nedeniyle pek çok vaka gözden kaçmış olabilir. Uzun vadeli gözlemlerin, yunus kültürü ve ekolojik uyumların daha iyi anlaşılmasına yardımcı olacağı umuluyor.

Çalışma Marine Mammal Science dergisinde yayımlandı.