Avrupa ormanları büyük değişimlerin eşiğinde

Nature Geoscience dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, Avrupa ormanlarındaki biyokütle kaybı son yıllarda hızlanıyor. İklim değişikliğine bağlı doğal faktörler, özellikle kuraklıklar ve bunların yol açtığı zararlar, bu kayıpta giderek daha büyük rol oynuyor.

Bilim insanları, 1985-2023 yılları arasında uydu verilerine dayanarak Avrupa ormanlarının yer üstü biyokütle kaybını analiz etti. Biyokütle, toprak üstünde bulunan tüm odun, dal ve yaprakları kapsıyor. Bu, doğal bir karbon bankası işlevi görüyor; bir yandan iklimi soğutmak için karbonu bağlarken, diğer yandan biyolojik çeşitliliği destekliyor. Biyokütle çürüdüğünde veya yandığında, karbon tekrar atmosfere salınıyor.

Doktor Tiit Maran, ERR'in Vikerhommik programında yaptığı açıklamada, araştırmaya göre son 40 yılda Avrupa ormanlarının 6,5 milyar ton biyokütle kaybettiğini söyledi. Kaybın yüzde 82'si hâlâ kesintisiz kesimlerden kaynaklansa da, bilim insanlarını asıl endişelendiren, kabuk böcekleri, fırtınalar, kuraklıklar ve yangınlar gibi doğal faktörler. 2018'den bu yana doğal bozulmalar nedeniyle biyokütle kaybı yaklaşık yarı yarıya arttı.

2018 kritik bir dönüm noktası

Araştırmacılar, 2018-2022 yıllarında Avrupa'yı etkisi altına alan tarihi kuraklığın, ağaçları zayıflatarak Avrupa ladin kabuk böceğine karşı savunmasız bıraktığını belirtiyor. Özellikle yoğun ve yaşlı ormanlara sahip Orta Avrupa bölgeleri büyük zarar gördü; bu bölgelerde küçük hasarlar bile orantısız büyük karbon kayıplarına yol açtı.

Maran, bu durumun ekosistem üzerinde etkili olan iki büyük faktörün bir arada görüldüğüne dikkat çekti: "Bu, bu alana bambaşka bir boyut kazandırıyor: Ormanlara yalnızca biyolojik çeşitlilik veya ekonomi açısından bakmıyoruz; giderek daha fazla önem kazanan şey, Avrupa'daki ormanlarımızın genel olarak ne olduğu ve bundan iklimimizin nasıl şekilleneceği. Yani çok büyük değişimlerin eşiğindeyiz."

Avrupa Birliği'nin iklim hedefleri, büyük ölçüde ormanların atmosferden saldıklarından daha fazla karbon emdiği varsayımına dayanıyor. Ancak ormanlar öldükçe karbon yutaklarından kaynaklara dönüşüyor. Bu gözlenen eğilim, AB'nin 2030'a kadar karbon bağlama hedefiyle çelişiyor ve araştırma, AB'nin ormanların yakın gelecekte güvenilir bir iklim kurtarıcısı olacağı umutlarını sorgulatıyor.

Yeni bir orman yaklaşımı şart

Maran, bu araştırmanın ve önceki yayınların sonuçlarının, ormanlara eskisinden farklı bir yaklaşım gerektirdiğini gösterdiğini vurguladı. "Ormana yalnızca ekonomik bir kaynak olarak bakmak yanlış. Bunu daha geniş bir bağlama oturtmalıyız. Orman, 'normal' bir yaşam sürdürebilmemiz için belirleyici bir faktör." dedi.

Maran, ormanın bulut oluşumu, enerji ve su döngüsü yoluyla iklimi dengelediğini, ancak bu değişikliklerin ekosistemi etkilemeye başladığı bir aşamaya gelindiğini kaydetti. "Bir sınıra yaklaşıyoruz. Çok büyük değişimlerin eşiğindeyiz ve bu değişimleri ciddiye almalıyız."

Bu değişimler küresel boyutta. Maran, toplum ve ekonominin işleyişinin yeni koşullara uyum sağlayacak şekilde yeniden düşünülmesi gerektiğini, çünkü tüm değişimleri önlemenin artık mümkün olmadığını söyledi. "Şu an hava oldukça serin ama biraz batıya baktığımızda durum içler acısı. İklim etkisi kuzeye ve doğuya doğru yayıldıkça, bir noktada çok daha güçlü bir şekilde bize de ulaşacak."