Araştırma: Estonya'nın iklimi küresel ortalamadan 1,5 kat daha hızlı ısınıyor

Tartu Üniversitesi araştırmacılarının yeni çalışmasına göre, Estonya'da ortalama hava sıcaklığı, küresel ısınmadaki her 1 santigrat derecelik artış için 1,5 santigrat derece artacak. Bu durum, ülkenin ikliminin küresel ortalamadan 1,5 kat daha hızlı ısındığını gösteriyor.

Küresel modeller Estonya'nın iklimini nasıl etkiliyor?

İklim değişikliği tahminlerinde bilim insanları genellikle iklimin belirli bir zaman noktasında, örneğin 2050 veya 2100 yılında nasıl olacağını belirlemeye çalışır. Ancak bu yeni çalışmada araştırmacılar, yerel değişimleri doğrudan küresel ısınmanın yaygınlığına bağladı. Çalışmanın baş yazarı ve Tartu Üniversitesi atmosferik uzaktan algılama doçenti Erko Jakobson, "İki dereceye 2040'ta, daha kötümser bir projeksiyona göre 2070'te veya daha iyimser bir projeksiyona göre 2090'da ulaşılması önemli değil. Önemli olan, bu seviyeye ulaşıldığında Estonya'nın iklimine ne olacağıdır" dedi.

Çalışmanın temel bulgusu, Estonya'nın yıllık ortalama sıcaklığının, küresel ortalama sıcaklıktaki her 1 derecelik artış için yaklaşık 1,5 derece arttığı yönünde. Aynı zamanda, çok soğuk hava dönemleri giderek nadir hale gelirken, sıcak günler, tropikal geceler ve sıcak hava dalgalarının daha sık görülmesi bekleniyor. Başka bir deyişle, yılın daha sıcak dönemlerinde iklim değişikliği Estonya'da çıplak gözle gözlemlenebilir hale geldi.

Araştırmacılar, geleceğe dair bir tablo oluşturmak için 31 küresel iklim modeli kullandı. Jakobson, kamuoyunun iklim tahminlerinin doğruluğuna ilişkin beklentilerinin maalesef genellikle mevcut bilimin sunabileceğinin çok ötesinde olduğunu belirtti. "Bazı yerel yönetimler, köy düzeyine kadar, belirli bir bölgede iklimin nasıl değişeceğini söylememizi istiyor. Bunu yapamayız - il düzeyinde matematiksel olarak mümkün olsa bile, anlamlı olmaz ve aslında yalan söylemiş oluruz" dedi.

Kışlar yazlardan daha hızlı ısınıyor

Analiz ayrıca Estonya'daki kışların yazlardan birkaç kat daha hızlı ısındığını ortaya koydu. Küresel ısınmadaki her ek 1 derece için Estonya'nın ortalama kış sıcaklığı 1,9 santigrat derece artarken, yaz sıcaklığı 1,3 santigrat derece artıyor. Donlu gün sayısı, ısınmanın her derecesi için yüzde 13 azalıyor. Daha ılıman kışlar ısıtma maliyetlerinden tasarruf sağlarken, özellikle kış sporu meraklıları için yeni sorunlar doğurabilir. Ancak şu anda aktif olan kayakçıların yaşamları boyunca tamamen karsız kışları kural olarak görmeleri pek olası değil.

Jakobson, "Soğuk gün sayısında azalma öngörüyoruz ve bu soğuk günlerde kar yağıp yağmayacağını bilmiyoruz. Her halükarda, en kötümser tahminler altında bile Estonya'nın yüzyılın sonuna kadar kar görmeye devam etmesi gerekir. Ancak eskiden olduğu gibi uzun süreli çözülmeler olmadan geçen dönemler, kayakçılar için sadece güzel bir anı olacak" dedi.

Çiftçiler için daha da karmaşık zorluklar bekleniyor; daha ılıman koşullar aslında kış mahsullerini tehdit ediyor. Yalıtkan kar tabakası, daha zararlı donma-çözülme etkisiyle yer değiştirecek.

Yağış artışı ve yaz kuraklığı

Isınan iklim genel olarak yoğun yağışları da beraberinde getiriyor. Küresel ısınmadaki her ek derece için Estonya'da yağış ortalama olarak yaklaşık 31 milimetre, yani yüzde 4,6 artıyor. Bu yağışlar çoğunlukla kış ve sonbaharda düşüyor, ancak modeller yaz projeksiyonları konusunda belirsiz kaldı. Estonya'nın konumu burada kilit rol oynuyor. "Daha geniş resme, yani tüm Baltık Denizi bölgesine ve güneyine baktık. Ayrım çizgisinin kabaca bizim bölgemizden geçtiği açıkça ortaya çıktı: Yazın güneyde daha kuru, kuzeyde daha yağışlı hale geliyor" dedi.

Her halükarda, Estonya'nın yaz hidrolojik tablosunun daha kontrastlı hale gelmesi bekleniyor. Kısa, yoğun sağanaklar tarlalardaki toprağı ve besin maddelerini yıkarken, bitkilerdeki kuraklık stresini hafifletmiyor. "Sürekli yağmur dönemleri yerine, yağışın yarısı genellikle birkaç saat içinde düşecek. Bu suyun toprağa sızması için zaman yok, hemen hendeklere ve nehirlere akıyor ve tarlalara yarardan çok zarar veriyor. Bu nedenle kuraklık sorunu aslında artıyor" diye uyardı Jakobson.

Rüzgar tahminleri belirsiz

Hava kütlelerinin dinamikleri, klimatologlar için önemli bir zorluk olmaya devam ediyor. Estonya'nın havası, güçlü Atlantik siklonları ve doğudaki yüksek basınç sistemleri tarafından eş zamanlı olarak şekilleniyor. Bu nedenle atmosferik sirkülasyon ve rüzgar davranışındaki kesin değişikliklerin fiziksel modellerle yakalanması zor. Jakobson, "Sirkülasyondaki değişiklikler konusunda büyük bir belirsizlik var ve tahminlerin çok daha kesin hale gelmesi için iyi bir olasılık görmüyorum. Enlemimiz, havanın burada üretilmediği, başka yerlerden geldiği anlamına geliyor. Her şey, kuzeyden veya güneyden gelen havanın üstünlük kazanmasına bağlı" dedi.

Bu belirsizlik nedeniyle, Estonya'nın gelecekte daha güçlü rüzgarlar ve fırtınalar yaşayacağı şu anda söylenemez. Yaz ve sonbaharda ortalama rüzgar hızları hafifçe azalabilir. Jakobson, "Çok yaygın bir inanış, gelecekte daha rüzgarlı olacağı yönünde. Bu bir bakıma mantıklı: daha fazla ısı ve enerji var. Çalışmamızda bazı modellerin rüzgar hızlarının arttığını, bazılarının ise azaldığını gösterdiğini gördük. Bu nedenle Estonya'da rüzgarların gerçekten güçleneceğini ve fırtınalılığın artacağını doğrulayamıyoruz" ifadelerini kullandı.

Jakobson, modellerdeki projeksiyonların sürekli eğilimlere dayandığını, ancak iklim sisteminin bir dizi devrilme noktası içerdiğini vurguladı. "Antarktika buz tabakası veya Sibirya permafrostu önemli ölçüde erirse ya da Gulf Stream önemli ölçüde değişirse, muazzam miktarda sera gazı açığa çıkabilir. Mevcut iklim modelleri bu tür ani değişiklikleri hesaba katmadı, bu yüzden sürprizler olabilir" diye uyardı.

Araştırmacı, bilimsel gerçeklerin ve iklim modellerinin sunduğu gelecek senaryolarının kamuoyunda günlük siyasetle karıştırılma eğiliminde olduğunu belirtti. İnsanlar fiziksel gerçekliği değerlendirmek yerine yeşil dönüşümün ekonomik sonuçları hakkında tartışıyor. Bilim insanlarının görevi, ısınmanın nedenlerini ve hızını ölçmek; çözüm bulmak ve kaynakları tahsis etmek toplumun ve politikacıların sorumluluğundadır. "Politikada büyük paralar söz konusu olduğunda, dolandırıcılar bazen işin içine girer ve bir şeyler ters gider. Ancak siyasette bir şeylerin ters gitmesi, iklim değişikliğinin var olmadığı anlamına gelmez" dedi.

Çalışma ilk olarak Boreal Environment Research dergisinde yayımlandı.