Araştırma: Aşırı özgüven okuyucunun güvenini kazanmıyor

Tartu Üniversitesi'nde yürütülen bir doktora çalışması, yazılı metinlerde belirsizlik ifadelerinin kullanımını ve bu ifadelerin okuyucular tarafından nasıl algılandığını inceliyor. Araştırmacı Nele Karolin Teiva, özellikle öğrencilerin üniversite dönem ödevlerinde kullandığı "ilmselt" (muhtemelen), "võib-olla" (belki) gibi pekiştirici sözcükleri ve "ma arvan" (sanırım) gibi ifadeleri mercek altına aldı.

Çalışmanın çıkış noktası, üniversitelerin yazılı çalışma kılavuzlarında sıklıkla yer alan "kendinizi mümkün olduğunca özgüvenli ifade edin" ve "koşul kipinden kaçının, çünkü bu okuyucuda güvensiz bir izlenim bırakır" gibi tavsiyeler. Teiva'ya göre bu öneriler, belirsizliğin neden ve ne zaman gerekli olduğunu açıklamakta yetersiz kalıyor.

Deneyim arttıkça belirsizlik ifadeleri azalıyor

Araştırma, öğrencilerin metinlerinde pekiştirici dil araçlarının oldukça sık kullanıldığını ortaya koyuyor. Bu kullanım, yazarın deneyimi, metnin amacı ve metinle kurulan iletişim durumuyla yakından ilişkili. Öğrenci bir analiz metninde "muhtemelen bunun nedeni şu olabilir" yazdığında, aslında belirsizliğini ifade ederek bunun yalnızca kendi görüşü olduğunu vurguluyor ve okuyucunun başka nedenler bulabileceğini kabul ediyor.

Teiva'nın bulgularına göre, öğrencinin eğitim hayatında ilerledikçe metinlerindeki pekiştirici ifadeler azalıyor. Ancak burada yazma gelenekleri de belirleyici. Estonyalı öğrencilerde deneyim arttıkça pekiştiriciler azalırken, örneğin İngilizce metinlerde deneyimli yazarlar acemilere kıyasla daha fazla pekiştirici kullanıyor.

Özgüvenli ifade güvenilirlik garantisi değil

İnsan eliyle yazılmış metinlerde pekiştiriciler, yazarın iddiasından ne kadar emin olduğuna dair ipuçları veriyor ve okuyucunun bu iddiaya güvenip güvenmemesi gerektiğini gösteriyor. Ancak günümüzde metin robotları giderek daha fazla içerik üretiyor ve şüpheli değerdeki iddiaları bile büyük bir özgüvenle sunabiliyor. Bu durum, pekiştirici kullanımının veya kullanılmamasının okuyucunun güvenilirlik değerlendirmesini nasıl etkilediğini araştırmayı daha da önemli kılıyor.

Teiva, deneylerle bu soruya yanıt ararken önemli bir gerçeği doğruladı: Özgüvenli bir ifade, okuyucunun iddiayı güvenilir bulmasını garanti etmiyor.

Sonuç olarak Teiva, belirsizliğin bilimin ve hayatın ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguluyor. Hem kılavuzların hem de metin robotlarının yazarları aşırı özgüvene yönlendirebileceğini belirten araştırmacı, dilsel seçimlerin okuyucu düşünülerek yapılması gerektiğini söylüyor. Bir şeyi gerçekten iyi bilmiyorsak bunu dilsel olarak gizlemek yerine belirsizliğimizi cesaretle ifade edebileceğimizi, gerçekten emin olduğumuz konularda ise özgüvenle konuşma cesaretini göstermemiz gerektiğini ekliyor.

Nele Karolin Teiva, Estonca metinler, bu metinlerin yazar ve okurları ile yazar-okur iletişiminde anlamların nasıl oluştuğuyla ilgileniyor. Akademik metin oluşturma süreci üzerine çalışan bir ekibin parçası olan Teiva, lise ve üniversite öğrencileri için öğretim materyalleri de hazırlıyor.

Haberdeki çalışma, Estonya Bilimler Akademisi ve Estonya Doktora Okulu tarafından düzenlenen "Teadus 3 minutiga" (3 Dakikada Bilim) yarışması kapsamında "Ülikoolide koostöö doktoriõppe edendamisel" (Doktora Eğitiminin Geliştirilmesinde Üniversiteler Arası İşbirliği) projesinin desteğiyle yayımlandı. Proje Avrupa Birliği tarafından ortak finanse ediliyor. Yarışmanın finali 6 Ekim'de gerçekleşecek.