Alutaguse Milli Parkı yaklaşık 25 bin hektar büyüyor

Estonya hükümeti, Alutaguse Milli Parkı'nın koruma kurallarını değiştiren tasarıyı onayladı. Tasarının temel amacı, şu ana kadar birbirinden ayrı duran korunan alanları ve koruma altındaki türlerin yaşam alanlarını tek bir işleyen bütün haline getirmek. Park 24.749 hektar genişleyecek ve yeni yüzölçümü 69.768 hektara çıkacak.

Enerji ve Çevre Bakanı Andres Sutt, Alutaguse'nin Estonya'nın en geniş kesintisiz orman ve bataklık arazisi olduğunu, ülkede uçan sincabın (lendorav) hâlâ yaşadığı tek yer olduğunu belirtti. Sutt'a göre mevcut koruma parçalı bir yapı gösteriyor: ekonomik ormanların ortasındaki küçük kalıcı yaşam alanları türün durumunu iyileştirmeye yetmedi. Genişleme, bu ayrı parçaları işleyen bir bütüne dönüştürecek.

Genişlemenin büyük bölümü devlet arazisinde

Milli parkın mevcut dağınık parçalarının ve yaklaşık yüz küçük kalıcı yaşam alanının ekolojik olarak işleyen tek bir orman kütlesine bağlanması, iki şemsiye tür olan uçan sincap ve orman tavuğunun korunmasının güçlendirilmesi için ön koşul sayılıyor.

Genişleme neredeyse tamamen devlet arazilerinde gerçekleşiyor. Ek koruma altına alınacak alanların yalnızca 24 hektarı, yani tüm genişlemenin yaklaşık yüzde 0,1'i özel mülkiyette. Bu özel arazi, orman işletmeciliğinin belirli koşullarda mümkün kaldığı sınırlama bölgesine dahil edilecek.

Milli parka, toplam 7.506 hektar büyüklüğünde 97 ayrı tür yaşam alanı eklenecek. Ayrıca ilk kez 17.237 hektar arazi koruma altına alınacak. Bunların büyük bölümü farklı değerli orman topluluklarından oluşuyor. Şu ana kadar korunmayan 3.040 hektar bataklık da koruma kapsamına girecek; bunlar arasında Virunurme ve Lemmaku, Kaasiku, Kassisaare, Õpetaja ile Pikasilla bataklıkları bulunuyor.

Uçan sincap ve orman tavuğu için kritik adım

Uçan sincabın yayılım alanı Estonya'da Alutaguse bölgesiyle sınırlı ve tür kritik durumda. Mevcut kalıcı yaşam alanları, yuva ağaçlarının çevresinde 25 metre yarıçaplı dairelerden oluşuyor. Uçan sincap uçmaz, ağaçtan ağaca süzülür; bu nedenle kesintisiz bir ağaç örtüsüne ihtiyaç duyar. Çevredeki orman kesilirse korunan daire açıklığın ortasında kalır: hayvanın ne yiyecek bulacak yeri ne de ilerleyecek bir güzergâhı olur. Böylece birbirinden kopuk küçük popülasyonlar oluşur ve bunlar bağlantısız kaldığında zamanla yok olur. Aynı mantık orman tavuğu ve yaşlı ormanlara ihtiyaç duyan diğer türler için de geçerli: belirleyici olan tek tek parçaların sayısı değil, bunların birbirine bağlı olup olmadığı.

Orman tavuğunun yaşam alanlarına 10.513 hektar ekleniyor. Alutaguse, ülke ölçeğinde orman tavuğunun en önemli çekirdek alanlarından biri. Genişleme sayesinde toplam 37 tehdit altındaki veya sayısı azalan türün korunması iyileşecek.

Komşu ülkeler Litvanya ve Finlandiya'nın deneyimleri, milli parkın genişlemesinin doğa turizmine ve doğrudan ona bağlı hizmet sektörüne olumlu etkisi olduğunu gösteriyor. Alutaguse'de Estonya'nın tek iç kumulları, Kurtna'da göller bakımından en zengin arazi, Peipsi kıyısında ülkenin en uzun kumsalı ve Puhatu'da Kuzey Avrupa'nın en büyük bataklık alanlarından biri yer alıyor. Millî parkın varlığı, bölgede doğa değerlerini keşfetmek için kaliteli bir ziyaretçi altyapısı olduğuna dair uluslararası bir işaret de veriyor.

Devlet Orman İdaresi RMK, Kauksi'de Estonya'da eşi olmayan, ağaç tepelerinden geçen bir doğa yolu inşa ediyor ve Kauksi dinlenme alanını yeniden düzenliyor. Uusküla'da kısa süre önce bir doğa spasi açıldı; Peipsi kuzey kıyısındaki yazlık bölgelerde de geliştirme faaliyetleri öncekine kıyasla hızlandı.

Süreç, iklim bakanının 17 Ekim 2024 tarihli emriyle başlatıldı. Koruma kuralları taslağının kamuya açık sergilenmesi 18 Haziran-5 Eylül 2025 tarihleri arasında yapıldı. Gelen öneriler doğrultusunda Metsiste sınırlama bölgesinin kesim koşulları yumuşatıldı, 1,7 hektar konut arazisi koruma dışına çıkarıldı ve bahçe arazilerinde yapılaşma imkânı eklendi. Yönetmelik, Riigi Teataja'da (Estonya Resmî Gazetesi) yayımlandıktan on gün sonra yürürlüğe girecek.

ERR, nisan ayında Alutaguse Milli Parkı'nın olası genişlemesinin sürüncemede kaldığını yazmıştı. Yaklaşık altı yıl önce Estonya Doğa Fonu, parkın genişletilmesi önerisinde bulunmuştu. Devlet, yıllara yayılan genişleme kararını yerel yönetimin görüşü olmadan da almayı planlıyordu; çünkü Alutaguse belediyesi uzun süre genişlemeye karşı çıkmıştı. 2024 sonbaharında dönemin iklim bakanı Yoko Alender'in Iisaku doğa merkezinde genişleme sürecini başlatmasıyla işin yarım yılda tamamlanması hedefleniyordu.