Alar Karis: Dış politikada cumhurbaşkanı kenara itiliyor

Estonya Cumhurbaşkanı Alar Karis, beş yıllık görev süresini değerlendirirken yasaları veto kararlarını ve dış politika yaklaşımını savundu. Karis, dış politikanın şekillendirilmesinde cumhurbaşkanının daha büyük bir role sahip olması gerektiğini belirtti.

Görev süresi boyunca Estonya toplumu için en önemli kararının ne olduğu sorusuna Karis, "Bir cumhurbaşkanı küçük kararlarla uğraşmaz, ancak bazı kararlar küçük ve önemsiz görünebilir" yanıtını verdi. Tartışma yaratan kararların ise yasaların veto edilmesiyle ilgili olduğunu, bunun bir yasayı yeniden değerlendirilmek üzere geri göndermek anlamına geldiğini vurguladı.

Karis, geriye dönüp baktığında farklı davranabileceği bir karar olup olmadığı sorusuna net bir yanıt vermedi. Pişmanlık duyulması gerekenin yapılabilecekken yapılmayanlar olduğunu, ancak bunların neler olduğunu söyleyemeyeceğini ifade etti.

Görev süresinin en büyük başarısı sorulduğunda ise değerlendirme için zamana ihtiyaç olduğunu belirtti. Önceki cumhurbaşkanlarından Lennart Meri'nin görevinin bile ancak şimdi objektif olarak değerlendirilmeye başlandığını hatırlattı. Tarihe ve tarihin değerine inandığını, kaynakları eleştirel değerlendirebilen gazeteciler ve tarihçiler çıkacağını umduğunu söyledi.

Veto kararları ve anayasa savunusu

Karis, seleflerinden daha fazla yasayı yayımlamayı reddettiğini kabul etti. Bunun anayasayı savunmak anlamına gelip gelmediği sorusuna, tüm cumhurbaşkanlarının anayasayı savunduğunu, asıl meselenin önlerine hangi yasaların geldiği olduğunu söyledi. Bazı yasaların büyük aceleyle hazırlandığını ve bazı şeylerin gözden kaçırıldığını, bazen de siyasi istek o kadar güçlü olduğunu ki anayasanın unutulduğunu belirtti.

Karis, "Kaç yasayı reddettim" diye övünmenin doğru olmadığını, bunun endişe kaynağı olduğunu söyledi. Riigikogu'nun (Estonya Parlamentosu) işini daha iyi yapabileceğini ve bir yasa geri gönderildiğinde sadece cumhurbaşkanının dikkat çektiği maddeye değil, yasanın bütününe bakması gerektiğini vurguladı.

Motorlu taşıt vergisiyle ilgili soruya Karis, insanların kendilerine mali veya başka kısıtlamalar getiren yasaları sevmediğini, ancak yasanın neden gerekli olduğunun iyi anlatılamadığını söyledi. Yasanın uygulama yönetmeliklerinin anayasaya aykırı olduğunun sonradan ortaya çıktığını ve adalet şansölyesinin buna dikkat çekmek zorunda kaldığını ekledi.

Kilise ve Cemaatler Yasası'na ilişkin olarak Karis, bu tür karmaşık yasaların cumhurbaşkanı için karar vermeyi son derece zorlaştırdığını belirtti. Kiliselerin kanonik dünyasının sınır tanımadığını, yasanın değiştirilse bile bağların kalacağını söyledi. Yasanın Yüksek Mahkeme'ye ulaştığını ve bazı yargıçların karşı görüş belirttiğini, şimdi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşındığını hatırlattı. Karis, "Birkaç adım ilerisini düşünün, duygusal olarak aceleyle yasa çıkarmayın" uyarısında bulundu.

Dış politikada rol tartışması

Dış politikaya ilişkin eleştirilere yanıt veren Karis, cumhurbaşkanının dış politikayı şekillendirmediğini, kendisine talimat verildiğini ve bunları yerine getirmesi beklendiğini söyledi. Ukrayna savaşı bağlamında asıl sorumluluğun başbakan ve dışişleri bakanında olduğunu, çünkü NATO ve Avrupa Konseyi toplantılarına onların katıldığını belirtti. Cumhurbaşkanının yılda bir kez BM toplantısına katıldığını hatırlattı.

100'den fazla ülkeyi ziyaret ettiğini, ancak çok az gazeteci veya Riigikogu üyesinin kendisine eşlik ettiğini söyledi. Yumuşak diplomasinin manşet yaratmadığını ama etkisinin daha uzun sürdüğünü vurguladı. "Kazakistan olayı" olarak anılan ziyarette hiçbir şey olmadığını, aksine vergi kaçakçılığıyla mücadele için bir işbirliği anlaşması sağlamak amacıyla gittiğini belirtti.

Karis, cumhurbaşkanının NATO zirvelerine katılmasının faydalı olacağını, bunun hükümetle daha iyi iletişim ve bilgi paylaşımı sağlayacağını söyledi. Finlandiya, Letonya ve Litvanya'da bunun böyle işlediğini hatırlattı. Estonya cumhurbaşkanının işlevlerinin diğer ülke cumhurbaşkanlarından tamamen farklı olduğunu, bu nedenle karşılaştırmanın zor olduğunu belirtti.

Karis, "İnsanlar cumhurbaşkanının, başbakanın ve dışişleri bakanının rollerini öğrenmeli" dedi. Bu netleştiğinde algıların da değişeceğine inandığını sözlerine ekledi.