Ain Aaviksoo: Yapay zeka sağlık kararlarını devralmamalı

Estonyalı hekim Ain Aaviksoo, yapay zekanın sağlık hizmetlerinde hekimin yerine karar vermek yerine, insanların kendi sağlıklarını daha iyi yönetmelerine yardımcı olması gerektiğini değerlendirdi. Aaviksoo, HeBA kliniğinde yapay zekayı bir yıldan uzun süredir günlük iş akışında kullandıklarını belirtti. Bu sistem, hasta muayenehaneye gelmeden önce tıbbi geçmişini özetliyor, görüşme sırasında konuşmayı kayda geçiriyor ve sonrasında hasta için kısa bir sonuç ile açıklama hazırlıyor.

Aaviksoo'ya göre yapay zekanın asıl katkısı, hekimin ve hastanın durumu daha iyi anlamasına, kararların kişinin kendi hedeflerine göre alınmasına yardımcı olmak. Zaman tasarrufu bunun için bir imkân yaratıyor, ancak tek başına amaç değil. Hekimin her hasta için onlarca belgeyi açıp geçmişi anlamaya çalıştığını, yapay zekanın bu taramayı saniyeler içinde yapabildiğini anlattı.

Dokümantasyon değil, süreç dijitalleşmeli

Aaviksoo, yapay zekanın ürettiği beş sayfalık bir özetin bir sonraki ziyarette başka bir makine tarafından okunup hekime beş ana sonuç çıkarılmasını eleştiriyor. Ona göre asıl soru, bu belgeye gerçekten ihtiyaç olup olmadığı. Estonya'nın dijital reçete sisteminin başarısının, kâğıt mesajı değil, hekim kararıyla eczanede ilaç verilmesi sürecinin dijitalleştirilmesinden geldiğini hatırlatıyor. Benzer şekilde taburcu özetinin de hastanın ek ayrıntıya ihtiyacı olup olmadığına karar vermesine yardımcı olması gerektiğini savunuyor.

Yapay zekanın, insanın kendi sağlığını yönetmesini desteklemesi ve hekimin gerektiğinde müdahale etmesini kolaylaştırması gerektiğini belirten Aaviksoo, klinik kılavuzların tekrar edilmesinin yeni bilgi sağlamadığını, asıl önemli olanın kılavuzdan sapmanın gerekçesinin anlaşılması olduğunu vurguluyor.

Hekimin değeri dikkat ve eleştirel düşüncede

Aaviksoo, günümüz hastasının telefonunda kan tahlili sonuçları, kardiyolog raporu, aile hekimi reçetesi ve akıllı saat verileri bulunabildiğini, buna rağmen sonunda "Doktor, şimdi ne yapmalıyım?" diye sorduğunu anlatıyor. Bu sorunun yanıtının bilgi toplamaktan fazlasını gerektirdiğini, hekimin durumu kavraması, seçenekleri tartması ve çoğu zaman hastayı motive etmesi gerektiğini söylüyor.

Yapay zekanın en büyük riskinin hata yapması olmadığını belirten Aaviksoo, insanların da hata yapabildiğini hatırlatıyor. Daha tehlikeli olanın, yanıtın o kadar hızlı, kapsamlı ve ikna edici olması ki kişinin düşünmeyi bırakması olduğunu vurguluyor. Yapay zekanın hazırladığı belge kusursuz görünse bile klinik açıdan önemli bir ayrıntının gözden kaçabileceğini, hekimin itiraz edebilmesi için kendi anlayışını koruması gerektiğini söylüyor.

Tıbbi kararların yalnızca olgulardan oluşmadığını, bir hastanın gelecekteki sağlık risklerini en aza indirmek isterken bir başkasının çalışabilirliğini veya ilaç yan etkilerinden kaçınmayı önceleyebildiğini anlatıyor. Tek bir büyük ve çok akıllı "Sağlık Makinesi"nin herkese doğru yanıtları dağıtması fikrine karşı çıkıyor; hiçbir makinenin onun adına neyin iyi olduğuna karar veremeyeceğini belirtiyor.

Bunun yerine her hekimin, hemşirenin ve hastanın kendi dijital yol arkadaşı olması gerektiğini öneriyor. Yapay zeka asistanlarının hekimlere ve hemşirelere klinik bilgiyi rollerine göre yorumlamada, önemli bir şeyin gözden kaçıp kaçmadığını fark etmede yardımcı olabileceğini söylüyor. Kişisel yapay zeka yol arkadaşının ise kişinin kendisiyle ilgili bilgileri anlamasına, sağlığındaki değişimleri fark etmesine ve gerektiğinde hekimle daha iyi işbirliği yapmasına destek olabileceğini, ancak onun yerine karar vermemesi gerektiğini ekliyor.

Aaviksoo'ya göre yapay zeka, sınırlı insan dikkatini daha akıllıca kullanmak için gerekiyor. Hekimin insana daha fazla zaman ayırabilmesi ve kişinin kendi sağlığını daha iyi anlayıp kendi hedeflerine göre seçim yapabilmesi, yapay zekayla sağlık hizmetlerinin daha iyi hale geldiği anlamına geliyor.