56 milyon yıl önceki iklim krizi ormanları yarı yarıya azalttı

Yaklaşık 56 milyon yıl önce meydana gelen ani küresel ısınma, Dünya'daki ormanları yüz binlerce yıl boyunca olumsuz etkiledi. Yeni bir araştırma, yüksek karbondioksit seviyelerine rağmen, ısı ve kuraklığın etkisiyle orman örtüsünün yarıdan fazla azaldığını gösterdi.

Araştırmacılar, günümüz insanlarının atalarının henüz ağaçlarda yaşadığı ve yaklaşık birkaç kilo ağırlığında olduğu dönemdeki orman yapısını inceledi. Bilim insanları, bitkilerin dış yüzeyini kaplayan mumsu tabaka olan kütikulanın şeklinden yola çıkarak o dönemin orman yoğunluğunu hesapladı. Fosil yapraklarda hücre sınırlarının hâlâ net biçimde görülebildiği belirtiliyor.

Geleceğe dair endişeler araştırmayı yönlendirdi

Çalışmanın arkasındaki temel motivasyon, küresel ısınmanın gelecekteki etkilerini anlamaktı. Artan karbondioksit, bir yandan bitkilerin büyümesini hızlandırabilirken, diğer yandan sıcaklık ve kuraklık stresini artırıyor. Bilim insanları uzun süre hangi etkinin baskın olacağını bilmiyordu.

ABD'deki Güney Kaliforniya Üniversitesi'nden Regan Dunn liderliğindeki ekip, Wyoming eyaletindeki Hanna Havzası'ndaki tortul kayaçları inceledi. Bu bölge, Paleosen-Eosen Termal Maksimumu (PETM) olarak bilinen ve Atlantik Okyanusu'nun kuzeyindeki volkanik patlamalarla tetiklenen iklim olayının izlerini taşıyor. O dönemde atmosfere, insan faaliyetleri sonucu yüzyıl sonunda ulaşılabilecek seviyeye benzer miktarda karbon salındı.

Karbon açısından zengin atmosfer, küresel ortalama sıcaklığı 5 ila 9 derece artırdı ve iklimi 150 bin yıl boyunca değiştirdi. Araştırmacılar, fosilleşmiş yapraklardaki hücre şekillerini kullanarak o dönemin yaprak alanı indeksini hesapladı. Gölgede yetişen yapraklardaki hücreler uzun ve uzamışken, doğrudan güneş alan yapraklardaki hücreler daha kısa ve yuvarlaktı. Bu ilişki, önce günümüz Orta ve Güney Amerika ormanlarından alınan 40'tan fazla toprak örneğiyle kalibre edildi ve ardından 56 milyon yıl öncesine uyarlandı.

'Yapraklar kahverengileşiyor'

Verilere göre, iklim krizinden hemen önce ormanlar en yoğun dönemini yaşıyordu. Karbondioksitin gübreleyici etkisiyle bitkiler hızla büyüdü, ancak bu durum kısa sürdü. Isı ve kuraklık, karbondioksitin faydasını hızla ortadan kaldırdı ve birkaç bin yıl içinde orman örtüsü yüzde 61 azaldı. Bitki türleri de büyük ölçüde değişti; karaağaç, ceviz ve sekoya akrabalarının yerini alçak eğrelti otları ve ardından palmiyeler aldı.

Orman kaybı, iklim krizini daha da kötüleştirdi. Karbon depolayan ormanlar, karbon kaynağına dönüştü. Toprak stabilitesini kaybetti ve nehirler genişleyerek büyük miktarda tortuyu taşıdı. Dunn, geçmişteki iklim felaketi ile günümüz arasında endişe verici benzerlikler olduğunu belirtti. 20. yüzyılda bitki örtüsü artarken, yeni milenyumdan itibaren küresel eğilim yaprakların kahverengileşmesine doğru kaydı. Birçok orman sıcaklık stresiyle karşı karşıya ve solma belirtileri görülüyor.

Dunn'a göre, aşırı karbondioksit, gezegenin sıcaklığını bitkilerin dayanabileceği kritik fizyolojik sınırın üzerine çıkarıyor. Ancak geçmiş olaylar birebir bugünle örtüşmüyor. PETM sırasında gazlar binlerce yıl boyunca salınırken, günümüzde fosil yakıt emisyonları çok daha hızlı. Ayrıca modern ormanlar, ekosistemlerin direncini azaltan yaygın ağaç kesimiyle de mücadele ediyor.

PETM sonrasında ekosistemlerin toparlanması 100 bin yıldan fazla sürdü. Doğal denge, ancak sıcak iklimde kayaların daha hızlı aşınmasıyla karbonun atmosferden deniz tabanına çekilmesiyle sağlandı.