Yazar ve dil: Estonya'da edebiyatçıların dil kuralları tartışması

Estonya kamu radyosu Vikerraadio'nun "Keelesäuts" (Dil Seli) adlı bölümünde Lydia Risberg, yazarların dil kullanımının gazetelerde tarih boyunca nasıl ele alındığını anlattı. Risberg, yaz boyunca Estonya Ulusal Kütüphanesi'nin DIGAR adlı dijital arşivinde 19. yüzyıl başından bu yana yayımlanmış Estonca gazeteleri taradı ve yazarların dil kullanımına dair bazı alıntılar paylaştı.

Arşiv taramasında 1879 yılına ait bir yazıda A. Reinwald, dönemin önde gelen yazarlarının neredeyse her birinin farklı bir dil kullandığından yakınıyor: "Bizim büyük ve iyi yazarlarımız şu anda neredeyse her biri kendi tarzında yazıyor. Biri orada, diğeri burada, üçüncüsü şurada."

1937 tarihli bir okuyucu mektubunda ise A. Murakin, bir gazeteci ve felyeton yazarına yönelik eleştirisinde, halk dilinin edebî eserde nasıl kullanılması gerektiğini sorguluyor. Murakin, her felyetonistin kitap yazma seviyesine ulaşamayacağını, bunun için geniş bir dil duygusu, üslup ve incelik gerektiğini savunuyor.

Yazarın dil normlarından sapma hakkı

Farklı dönemlerde, yazarların dil normlarından ne ölçüde sapabileceği tartışıldı. Andres Langemets ve Joel Sanga'nın 1976 tarihli yazısından aktarılan bir görüşe göre, yazı dili ile edebiyat dili arasındaki karşıtlık, her ikisinin farklı amaçlarından kaynaklanıyor. Yazı dili kusursuz bir iletişim hedeflerken, edebiyat dili kişisel ve imgelem dolu olmak, sanatsal ve estetik işlevini yerine getirmek durumunda. Bu nedenle edebiyat dili bilinçli olarak normalleştirilmiş yazı dilinden ayrılır; yazı dilinin tanımadığı veya tanımak istemediği dil unsurlarını arar ya da yaratır.

1949 yılında Johannes Aavik, henüz yazı dili tam olgunlaşmamış halkların şairlerinde kesin bir dil doğruluğu duygusunun doğal olarak bulunmadığını belirtmişti. Ancak Aavik'e göre, özellikle şairler için iyi bir dil bilgisi ve ince bir dil doğruluğu duygusu önemlidir. 2019'da ise Priit Põhjala, şiirde dil normundan sapmaların anlaşılır hatta beklenen bir şey olduğunu ifade etti. Tartışma devam ediyor: "Metin, yaratıcısına dille oynama hakkını verir ya da yasaklar. Peki, bu hakka sahip olanlar, örneğin yazarlar, şairler ve reklam metni yazarları, bu haktan eşit ölçüde mi yararlanıyor?"

Risberg, yazarların dilinden ve haklarından alıntıların bir yıla sığmayacak kadar çok olduğunu belirterek yazısını Jüri Kolk'un şu sözüyle bitirdi: "Şairin görevi, başkalarına dili göstermektir."