Venedik Bienali'nde Rusya geri döndü, Eesti protestoda

2026 Venedik Sanat Bienali, 9 Mayıs'ta kapılarını açtı ve bu yıl siyasi tartışmaların gölgesinde geçiyor. Rusya'nın 2022'den bu yana ilk kez ulusal pavyonuyla katılması, açılış öncesinde protestolara ve boykot çağrılarına yol açtı. Estonya ise bienale katılmayı sürdürürken, kültür bakanı düzeyinde protesto gösterdi.

Rusya'nın dönüşü ve tepkiler

Rusya, Giardini'deki ulusal pavyonunda 'Göğe Kök Salan Ağaç' başlıklı sergiyle yer aldı. Bu, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik topyekûn saldırısının ardından bienale ilk katılımı oldu. Bienal yönetimi, 'açıklık ve diyalog' ilkesini gerekçe göstererek Rusya'nın katılımına izin verdi, ancak bu karar Avrupa genelinde tepkiyle karşılandı.

Estonya Kültür Bakanı Heidy Purga, Letonya, Litvanya, Ukrayna ve Polonya'nın kültür bakanlarıyla birlikte Polonya pavyonunda ortak bir protesto açıklaması yaptı. Ayrıca Purga, 22 Avrupa ülkesinin kültür ve dışişleri bakanlarının imzaladığı, bienal başkanı Pietrangelo Buttafuoco'ya Rusya'nın katılımının gözden geçirilmesi çağrısında bulunan mektuba da katıldı.

AB fonları kesildi, jüri istifa etti

Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, AB'nin bienale sağladığı yaklaşık 2 milyon avroluk fonu keseceğini duyurdu. Avrupa Parlamentosu'ndan 37 üye, Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen ve Kallas'a gönderdikleri mektupta finansmanın durdurulmasını ve Rus pavyonuna yönelik kısıtlayıcı önlemler alınmasını istemişti.

Açılıştan önce bienalin beş kişilik uluslararası jürisi toplu olarak istifa etti. Jüri üyeleri, haklarında Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından tutuklama emri çıkarılan kişilerin bulunduğu ülkelerin pavyonlarını değerlendirmeyi reddettiklerini bildirdi. Bunun üzerine bienal, Altın Aslan ödüllerinin yerine seyirci oylamasına dayalı 'Ziyaretçi Aslanı' ödülü koydu. Ancak Estonya dahil 30 ulusal pavyon ve ana sergideki sanatçıların çoğu bu oylamaya katılmama kararı aldı.

Estonya'nın tutumu

Estonya, bienalde Merike Estna'nın 'Lekkiva Taevaga Maja' (Sızdıran Gökyüzü Evi) adlı projesiyle 15. kez yer aldı. Kültür Bakanı Purga, boykot yerine aktif bir protesto çizgisi izlemeyi tercih ettiklerini belirtti. Bienal öncesinde Letonya'nın başlattığı 'Rusya, eve git!' yazılı protesto yürüyüşüne Estonya'dan sanatçılar da katıldı.

Estonya'nın bienale katılmaya devam etmesi, bir yandan sanatçıyı desteklemek, diğer yandan uluslararası platformda Ukrayna konusundaki tutumu aktarma fırsatı olarak gerekçelendirildi. Ancak bazı ülkeler, aralarında Letonya ve Finlandiya'nın da bulunduğu isimler, açılışa üst düzey temsilci göndermedi. Estonya ise pavyon açılışını bakan düzeyinde yaptı.