Uzmanlar: Gençler suç davranışından zamanla vazgeçiyor

Estonya'da geçen yıl yaklaşık 4.000 genç suç işledi. Ancak bu gençlerden yalnızca 75'i tekrar suç işledi. Kriminolog Anna Markina ile klinik çocuk psikoloğu Iiris Velling, gençlik suçunun dar bir risk grubunun sorunu olduğunu ve hapis yerine kişiye özel çözümler gerektiğini belirtti.

Uzmanlar bu değerlendirmeyi Vikerraadio'nun "Teise mätta otsast" programında yaptı. Kriminoloji alanında geçerli olan suç yaşı eğrisi kuralına göre, suça yatkın yaş dönemi gençlerde geçici bir evredir. Markina'ya göre en aktif dönem yirmili yaşlardır; bu eğride etkinlik önce yükselir, sonra düşer.

Gençlerin yaklaşık yüzde 80'i ergenlik döneminde sınırları yoklar ve yetişkin olduklarında suç yolundan vazgeçer. Sorunlu yaşam tarzını sürdürenlerin oranı ise küçüktür. Velling'e göre bu, kanuna karşı işlenen her ihlalin ağır ceza gerektirmediği anlamına gelir.

Akran baskısı ve kamusal alanın etkisi

Ergenler yasa dışı davranışı çoğu zaman akranlarının onayı, takdiri ve bir gruba ait olma duygusu için yapar. Velling, gençlerin o anda yasayı çiğneme kararı verirken uzun vadeli sonuçları düşünmediğini belirtti. Sosyal medya bu isteği güçlendiriyor; çünkü gençler yaptıklarını gösteren videolarla yeni takipçi ve sosyal sermaye kazanıyor.

Arkadaş çevresinin yanı sıra kentsel mekân ve boş zaman tercihleri de gençlerin davranışlarını etkiliyor. Markina, toplumda bir noktada kamusal alanın alışveriş merkezleri olarak belirlendiğine işaret etti. Ona göre bu alanlar gençlerin bir araya geldiği kamusal mekân hâline geldi. Bu durumlarda can sıkıntısı ve sürü psikolojisi sık sık çatışmalara yol açıyor; başlangıçta masum bir zaman geçirme, gençlerin başkalarının eşyalarına zarar vermesi ya da mağazadan ürün çalmasıyla sonuçlanabiliyor.

Estonya, yasayla ters düşen gençlere ceza vermek yerine tepki gösterme yolunu seçti. 2018'de yürürlüğe giren reşit olmayanlara özel muamele reformundan bu yana Estonya çocuk koruma ve adalet sistemi her gençle ona uygun bir biçimde ilgileniyor. Markina, cezadan genellikle tutuklama kurumlarının anlaşıldığını, ancak bunların yalnızca diğer önlemlerle çocuğun davranışı değiştirilemediğinde kullanıldığını açıkladı.

Kriminoloğa göre geleneksel hapis cezası genci iyileştirmiyor, aksine suçlu kimliğini kişiliğinin bir parçası hâline getiriyor. Parmaklıklar ardında gençler benzer geçmişe sahip akranlarıyla yeni ilişkiler kuruyor. Markina, serbest kaldıklarında sonucun genç ve toplum için çok daha korkunç olabileceğini, çünkü birbirlerinin davranışını güçlendirdiklerini söyledi.

Cezadan çok sonuç ve sorumluluk eğitimi

Iiris Velling'e göre cezadan söz etmek yerine çocuklara sonuçları ve sorumluluğu öğretmek daha doğru olur. Çoğu zaman çocukların eylemlerinin bedelini ödemesinin beklendiğini, ancak bu eylemlerin birçoğunun gençlerde tekrarlanmadığının unutulduğunu belirtti.

Her iki konuk da yetişkin örneğinin genç davranışını büyük ölçüde etkilediği konusunda hemfikir. Velling, çocukların ebeveynlerinin günlük tercihlerini sürekli kopyaladığını söyledi. Küçük bir çocukla karşıdan karşıya geçerken kırmızıda ya da yanlış yerde geçen yetişkinlerin görüldüğünü örnek verdi. Trafikte güvenliğin ne kadar önemli olduğunu bildiklerini, ancak herkesin acele ettiğini ve insanların kimin önünde, nasıl ve nereden geçtiğini fark etmediğini belirtti.

Markina da gencin özenli ya da özensiz davranışının evden başladığını vurguladı. Ebeveynler çocuğa şiddeti yasaklayıp kendileri uygularsa, bu doğrudan gençlerin kendi aralarındaki ilişkilere aktarılıyor. Kriminolog, çocukların çatışmalı durumları ya da sorunları çözmek için şiddete başvurulduğunu çok net gördüğünü söyledi.

Program konuklarına göre belaya bulaşan gençler çoğu zaman desteğe ve yardıma ihtiyaç duyar. Markina, hapse giren gençlerin çok farklı olduğunu, ancak tek ortak noktalarının sevgiye ihtiyaç duymaları olduğunu belirtti. Velling, birçok gencin evde sıcaklık bulamadığını ve çetelerde eksik ailelerinin yerini aradığını kabul etti. Psikolog, ailenin çevresindeki ortamın da önemli olduğunu, bazı ailelerin yaşadıkları mahallenin çocuğun gelişimine uygun olmaması nedeniyle taşındığını söyledi.

Suçun azalması için toplumun kınamak yerine gerçek ilgi ve empatiye ihtiyacı var. Ebeveynler çocuklarıyla güvene dayalı bir ilişkiyi sürdürürse, aile değerlerinin uzun vadede akranların olumsuz etkisini yenebileceği belirtiliyor. Velling, araştırmaların belirli bir yaşta arkadaş onayı ve gruba ait olmanın çok önemli olsa da sonunda aile değerlerinin daha baskın kaldığını gösterdiğini söyledi.