Uzman: Estonya'da emeklilik reformu eşitsizliği artıracak

Estonya'da beş yıl önce hayata geçirilen emeklilik reformunun uzun vadede toplumsal eşitsizliği artıracağı değerlendiriliyor. Tartu Üniversitesi'nde finansal davranış alanında baş araştırmacı olan davranış bilimci Heidi Reinson'a göre, ikinci emeklilik basamağından ayrılan insanların büyük bölümü bunu mümkün olur olmaz paralarını çekti. Reinson, birçok kişi için bu kararın arkasında protesto duygusunun yattığını belirtti.

Reinson'a göre kararı belirleyen en önemli etken güvensizlik oldu. "Güvensizlik en temel faktördü. Aslında bu durum hem para çekme kararını hem de düzenli birikim yapmayı reddetmeyi birleştiriyor. Emeklilik için hiç para biriktirmediğini söyleyenler arasında da bu sisteme güvensizlik var" dedi.

Beş yıl önce ikinci basamakta kayıtlı olanların üçte biri bugüne kadar sistemden çıkmış durumda. Reinson'a göre ilk aşamada hem sistemden çıkma hem de kalma kararı daha çok duygusal olabilirken, sonraki kararlar daha hesaplı alındı.

Para çekenler kuralları daha iyi biliyordu

Araştırmacı, "Parayı çekenler ikinci basamağın kurallarını daha iyi, hatta belki de daha ayrıntılı biliyordu. Kalanlar ise bir anlamda gözü kapalı hareket etti: sisteme güvendiler, 'ikinci basamak iyi bir şey, öyleyse kalırım' diye duydular. Belki de bunu bu kadar ayrıntılı biçimde çözmelerine gerek yoktu" diye konuştu.

Reformun etkilerini inceleyen Reinson'a göre süreçten en çok kazançlı çıkan taraf devlet bütçesi oldu. İkinci basamaktan hemen çıkanlar sayesinde devlet, çekilen emeklilik birikimleri üzerinden gelir vergisi olarak 1,3 milyar avroluk tek seferlik gelir elde etti. Ancak Sosyal İşler Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı'nın tahminlerine göre reform, bireysel düzeyde Estonya sakinleri arasındaki eşitsizliği artırıyor ve gelecekte toplumu iki farklı yol bekliyor.

"Bu gerçek bir anlamda daha sonra ortaya çıkacak. Ve şunu söyleyebilirim ki, açık kazananlar ikinci basamakta kalanlar olacak" diyen Reinson, diğer ülkelerin Estonya deneyimini radikal bir reform için uyarıcı bir örnek olarak görmesi gerektiğini savundu. Reinson'a göre reformun olumlu yanı olarak diğer ülkeler, ikinci basamaktan çıkmaya karar verenler için öngörülen "sakinleşme molası" uygulamasından yararlanabilir.