Ülo Mattheus: Orta Doğu'daki çatışmalar tarihi bir perspektifle

Eski Estonya diplomasi dergisi Sirbi'de yayımlanan ve ERR'nin aktardığı analizde Ülo Mattheus, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik topyekûn saldırısından sonra Orta Doğu'da yaşananların Avrupa güvenlik mimarisine etkilerini ve bölgedeki geleneksel düşmanlıkların nasıl yeni bir evreye girdiğini ele alıyor. Mattheus, bölgedeki çatışmaların sadece güncel değil, tarihsel temellere dayandığını, bu nedenle kalıcı bir barışın kolay kolay sağlanamayacağını savunuyor.

İran, Hamas ve Hizbullah üçgeni

Mattheus, İran'ın geçmişten gelen büyüklük iddialarının bölgede istikrarı bozan temel etken olduğunu yazıyor. Hamas ve Hizbullah'a verdiği maddi ve askeri destekle İran, İsrail'e karşı dolaylı bir mücadele yürütüyor. Özellikle Gazze Şeridi'nde Hamas'ın hâlâ önemli bir güç olarak kalması ve işgal sonrası toprakların üçte birini kontrol etmesi, İsrail'in güvenlik kaygılarını körüklüyor. Amerikan basınında yer alan planlara göre, Hamas'ın silahsızlandırılması karşılığında İsrail güçlerinin Gazze'den çekilmesi öngörülüyor. Ancak İsrail yönetimi, Hamas'ın silah bırakmadığı sürece bölgeden ayrılmanın tehlikeli olacağı görüşünde.

Hizbullah açmazı ve İsrail-Lübnan sınırı

İsrail'in Lübnan'ın güneyine düzenlediği sınır ötesi operasyonlar, Hizbullah'ın roket tehdidini bertaraf etmeyi hedefliyor. İsrail ordusu, Lübnan topraklarının beşte birinde kontrol sağlarken, sınırdan 10 kilometreye kadar ulaşan bir tampon bölge oluşturmuş durumda. Bu bölge, Hizbullah'ın İsrail'in kuzeyine yönelik saldırılarını engellemeyi ve roket menzilini etkisiz hale getirmeyi amaçlıyor. Hizbullah'ın Lübnan siyasetindeki etkinliği ve bölgedeki silahlı yapılanması, İsrail için asimetrik bir tehdit oluşturmaya devam ediyor. Lübnan'ın güneyinde kurulan devasa tünel ağları, Hizbullah'ın uzun süreli bir çatışmaya hazırlandığını gösteriyor.

Analistin altını çizdiği bir başka gelişme ise Türkiye ile İsrail arasındaki yeniden şekillenen rekabet. Türkiye'nin, eski Osmanlı coğrafyasında nüfuz arayışı, ideolojik olarak Filistin davasına verdiği destekle birleşince, iki ülke arasındaki ilişkiler gerginleşiyor. Türkiye'nin Hamas'ın siyasi kanadına ev sahipliği yapması, İsrail tarafından doğrudan bir meydan okuma olarak algılanıyor. Ayrıca Türkiye'nin Suriye'de askeri varlığını artırması ve bu ülkedeki yeni yönetime destek vermesi, İsrail'in güvenliğini tehdit eden bir başka faktör olarak öne çıkıyor. İsrail'in Suriye'nin kuzeyindeki bir hava üssüne düzenlediği saldırı, bu bölgede iki ülke arasında doğrudan bir çatışma riskinin işareti olarak görülüyor.

Türkiye-Suudi Arabistan-Pakistan üçlü ittifakı

Analizin üzerinde durduğu bir diğer konu, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında kurulan savunma işbirliği. 'İslam dünyasının NATO'su olarak nitelendirilen bu üçlü ittifak, İsrail'e karşı denge kurma amacı taşıyor. Özellikle Suudi Arabistan'ın bu ittifaka katılması, ikili ilişkilerde İsrail ile normalleşme yönündeki umutları azaltıyor. ABD'nin Ortadoğu'daki geleneksel ortaklarının bu şekilde bir araya gelmesi, Washington'un bölgede yeni bir cepheyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Sonuç olarak Mattheus, bölgedeki çatışmaların kısa vadede sona ermesini beklemenin gerçekçi olmadığını belirtiyor. Eski imparatorlukların mirası, dini ve askeri radikalizm, büyük güç rekabeti ve zayıflamış devlet yapıları, Ortadoğu'yu öngörülemez bir satranç tahtasına dönüştürüyor. Ukrayna'daki savaşın Odesa'ya kadar yayılan bir Orta Doğu senaryosu, Avrupa'nın enerji tedarik güvenliğini ve mülteci akınlarını doğrudan etkileyecek görünüyor.