Ukrayna'da yolsuzlukla mücadele savaşın ikinci cephesi

Ukrayna'da yolsuzluk, Rusya ile süren savaşın gölgesinde ülkenin karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri olarak öne çıkıyor. Ukraynalıların kendisi de ülkeye yerleşmiş yolsuzluğu Rusya kadar büyük bir düşman olarak tanımlıyor. Son dönemde Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin bile yolsuzluk nedeniyle kendi yönetiminin başındaki ismi görevden almak zorunda kaldığı belirtiliyor.

Kiev'in merkezinde, yüksek düzey devlet görevlileri arasındaki yolsuzluğu soruşturmak üzere kurulan bağımsız bir organ olan NABU (Ukrayna Yolsuzlukla Mücadele Bürosu) bulunuyor. 2015 yılında, dönemin Devlet Başkanı Petro Poroşenko'nun görev süresinde kurulan NABU, Avrupa Birliği'nin Ukrayna'ya vize serbestisi tanımasının bir koşulu olarak hayata geçirildi.

NABU yönetimi, aralarında bağımsız Avrupalı uzmanların da yer aldığı bir yarışma komisyonu tarafından seçiliyor. Ukrayna devlet başkanının NABU yöneticilerini görevden alma yetkisi bulunmuyor. Bu durum Zelenski'nin hoşuna gitmedi ve geçen yılın yaz aylarında devlet başkanına sadık parlamento çoğunluğu, NABU'yu devlet başkanının atadığı başsavcıya bağlayan bir yasayı kabul etti. Bir hafta sonra sokak protestoları ve Avrupa Birliği'nin açık tepkisi üzerine yasa geri çekildi.

Başkanın yakın çevresinde yolsuzluk iddiaları

Dört ay sonra, geçen yılın kasım ayında bir skandal patlak verdi. NABU, devlet başkanının yakın çevresinde yolsuzluk ortaya çıkardı. Zelenski'nin arkadaşı ve eski iş ortağı Timur Mindiç'in, enerji altyapısı ve savunma tesisleri inşaatına ilişkin devlet ihalelerine erişim karşılığında iş insanlarından rüşvet istenmesini içeren bir düzenek kurduğu öne sürüldü. Aralarında eski Enerji Bakanı German Galuşçenko'nun da bulunduğu çok sayıda yetkili gözaltına alındı. Mindiç'in kendisi İsrail'e kaçtı. Devlet başkanının arkadaşlarının ve bakanlarının neler yaptığını bilip bilmediği ise hâlâ tartışılıyor.

Yolsuzlukla Mücadele Eylem Merkezi uzmanı Tetiana Şevçuk, "Her hâlükârda bunu bilmesi ya da buna son vermek için hızlı hareket etmesi gerekirdi. Ancak bizde devlet başkanı, bu insanları en azından kalıcı olarak iktidardan uzaklaştırmak ve nihayetinde hak ettikleri cezayı almalarını sağlamak yerine onları koruma talimatı veriyor" dedi.

Bu yılın yaz aylarında NABU, devlet başkanının hukuk danışmanı İrina Mudra ve suç ortaklarını gözaltına aldı. Mudra ve beraberindekiler, aynı Mindiç düzeneğinden elde edildiği belirtilen yasa dışı nakit parayla eski bakan Galuşçenko için kefalet ödemeye çalışmakla suçlanıyor. Bu gelişme parlamento muhalefetini memnun etti.

Ukrayna parlamentosu üyesi ve Avrupa Dayanışması partisi mensubu Rostislav Pavlenko, "Bunun gün yüzüne çıkması çok iyi. Yolsuzlukla mücadele kurumlarının çalışması sonucunda ortaya çıkması da çok iyi. Mahkemenin karar verdiğini, insanların cezaevine gönderildiğini ve birkaç mahkûmiyet kararı çıktığını görüyoruz. Yani yargı işliyor, ancak çok yavaş işliyor" ifadelerini kullandı.

United Ukraine analiz merkezinin başkanı İgor Popov ise "Yolsuzlukla mücadele edilmeli, ancak şu anda buna karşı sistem yeterince etkili değil. Ne yazık ki somut mahkeme kararlarından çok skandal var" değerlendirmesinde bulundu.

Ukrayna'da üst düzey yolsuzluk dosyaları için özel bir savcılık ve özel bir mahkeme de bulunuyor. Şevçuk, yüksek yolsuzluk mahkemesinin bugüne kadar 400'den fazla karar verdiğini, bunların 70'ten fazlasının bu yılın ilk altı ayında çıktığını belirtti. Ancak ona göre ceza yargılaması hızlı işleyen bir süreç değil.

Savcılıkta yeni operasyon: Kartaşe

Popov, sorunun yalnızca kararların hızı olmadığını vurguladı. Eylül ayında NABU, başsavcılıkta arama yaptı ve birkaç savcı gözaltına alındı. Başsavcı Ruslan Kravçenko ise yurt dışına kaçtı. Popov, ele geçirilen grubun sahte çağrı merkezlerinden yasa dışı ödeme topladığını belirterek, "En güncel vaka, başsavcılıkta faaliyet gösteren ve sözde koruma sağlayan, yani dolandırıcı çağrı merkezlerinden yasa dışı ödemeler toplayan bir grubu çökertmeyi amaçlayan Kartaca operasyonu. Bu merkezler hem Ukrayna hem de Avrupa için sorun, çünkü ne yazık ki hem Ukraynalıları hem Avrupalıları dolandırıyorlar. Operasyonun başlamasından bir ay geçti. Üç savcılık çalışanı tutuklu, dolandırıcı çağrı merkezleri ise faaliyetlerini sürdürüyor" dedi.

Ukrayna'nın şu anda devlet başkanı Zelenski tarafından atanan yeni bir başsavcısı var.

Şevçuk, süregelen soruna dair bir benzetme yaptı: "Eski bir söz vardır: turşu fıçısına taze salatalık koyarsanız, o da ekşir. Bunu gördük. Yolsuzluğu kendi içinde üreten ve her şeyin yolsuz ilişkilere dayandığı bir sisteme yeni insanlar getirirseniz, ya sistemden dışlanırlar ya da onurlarını ve dürüstlüklerini kaybederler."

Ancak Zelenski'nin siyasi rakipleri bile Ukrayna'nın tümüyle yozlaşmış bir ülke olduğu iddiasına katılmıyor. Pavlenko, "Önemli olan bu tür şeylerin var olması değil, bunlarla mücadele edilmesi. Ne kadar çok ifşa olursa o kadar iyi, çünkü bu, somut bir yolsuzluk düzeneğinin kırıldığı ve paranın amaçlanan yere gittiği anlamına gelir" diye konuştu.

Şevçuk ise savaş hâlinin siyasi yenilenmeyi engellediğini belirterek, "Savaş hâli olmasaydı seçim yapardık ve bu sözde elit değişirdi. Yolsuzluk suçlamalarının baskısı altında milletvekilleri ve devlet başkanı değişirdi. Ancak ne yazık ki savaş hâli nedeniyle seçim yapamıyoruz ve iktidarın fiilen gerilediği bir durumdayız" dedi.