Tartu'da 25 yıllık üçlü cinayet dosyası DNA izine rağmen kapandı

Estonya'nın Tartu kentinde 2001 yılında işlenen ve 25 yıl boyunca aydınlatılamayan üçlü cinayet davası, yeni bir DNA bulgusu ortaya çıkmasına rağmen zaman aşımı gerekçesiyle kapatıldı. Soruşturmayı yürüten savcılar, cinayetlerin tabi olduğu zaman aşımının dolduğu sonucuna vardı. Kurbanların aileleri ise soruşturmanın tam olası bir çözüme yaklaşıldığı anda sona erdirilmesini anlamakta güçlük çekiyor.

Cinayetler Nisan 2001'de Tartu'da Põllu tänav adresindeki bir dairede işlendi. Bir baba, kızı ve kızın eski partneri infaz tarzında öldürüldü. Kurbanlardan biri olan Urmas Aal, Estonya Savunma Kuvvetleri'nde üst düzey subaydı ve Estonya Ulusal Savunma Koleji'nde vekil müdürlük görevine kadar yükselmişti. Diğer kurbanlar Tiina Lätt ile babası Elmo Lätt'ti. Olay, ülke çapında büyük yankı uyandırdı.

Soruşturma yıllarca sürdü, şüpheliler bulunamadı

Dairede boğuşma izi ya da belirgin bir düzensizlik yoktu. İki erkek göğsünden ve başlarının arkasından, Tiina ise şakağından vurulmuştu. Beş el ateş edilmesine rağmen komşular hiçbir ses duymadıklarını belirtti. Mermi kovanları toplanmış, katil daireden çıkarken kapıyı kilitlemişti. Soruşturmada kimliği belirsiz parmak izi ya da DNA izine neredeyse hiç rastlanmadı. Yıllar içinde kişisel nedenler, askeri bağlantılar ve ters giden bir hırsızlık gibi çeşitli teoriler ortaya atıldı. 2005'te uyuşturucu kullanıcısı bir kişi, Tiina'nın çantasını çaldığını ve anahtarları Aleksei adlı bir tanıdığına verdiğini itiraf etti. Aleksei şüpheli haline geldi ancak suçlamayı reddetti; anahtarları Rusya'dan Estonya'ya taşınan Radik adlı bir başkasına verdiğini öne sürdü. Radik ise 2001 sonunda uyuşturucu kullanıcıları arasındaki bir tartışmada bıçaklanarak öldürülmüş ve Rusya'da defnedilmişti.

Soruşturma yaklaşık yirmi yıl boyunca fiilen hareketsiz kaldı. 2022'de savcı Mari Kartau dosyanın hâlâ resmen açık olduğunu fark etti. Kartau, hırsızlık teorisine şüpheyle yaklaşıyor ve kanıtların planlı bir ağır suça işaret ettiğini değerlendiriyordu. 2001'den bu yana saklanan deliller alınarak modern adli tıp testlerine gönderildi. Mutfaktan alınan bir çatal üzerindeki erkek DNA'sı, eski bir polis memuruyla eşleşti. Bu kişinin cinayetler sırasında Estonya'nın diğer ucunda görev yaptığı ve kurbanlarla ya da olay yeriyle bilinen bir bağlantısı olmadığı belirtildi.

DNA eşleşmesi ve zaman aşımı çıkmazı

Söz konusu eski polis memuru 2025'in başında şüpheli olarak gözaltına alındı. Cinayetlere karıştığını reddetti ve DNA'nın nasıl olay yerine bulaştığını açıklayamadı. Hiçbir zaman suçlanmadığı için ismi açıklanmıyor. Soruşturmada ayrıca bu kişinin 2002'de, cinayet soruşturmasında hiçbir rolü olmamasına rağmen Urmas Aal ve dosyayla bağlantılı kişilere ilişkin polis veri tabanı kayıtlarına eriştiği tespit edildi; nedeni ise hatırlayamadı. DNA için bir başka olasılık da bulaşma ihtimaliydi. Estonya Adli Bilimler Enstitüsü DNA bölümü başkanı Maarja Sadam, laboratuvarda bulaşmanın mümkün olmadığını, çünkü referans örneği ile çatalın farklı laboratuvarlarda yaklaşık yirmi yıl arayla incelendiğini söyledi. Çatalın 2001'de steril olmayan koşullarda parmak izi testine tabi tutulduğunu, ancak elde edilen DNA miktarının yirmi yıldan fazla süre önceki kazara temasa işaret etmeyi "nispeten olasılık dışı" bıraktığını ekledi.

Bu aşamada soruşturma beklenmedik bir yön değiştirdi. Savcı Kartau, cinayetlerin zaman aşımına tabi olduğunu tespit etti. Estonya 1990'ların sonunda idam cezasını kaldırmış, yeni Ceza Kanunu ise 2002'de yürürlüğe girmişti. Yasalar arasındaki etkileşim nedeniyle o dönemde işlenen cinayetler 10 yıllık zaman aşımına tabiydi. On yıllar boyunca soruşturmacılar ve savcılar bu tür cinayetlerin zaman aşımına uğramadığı varsayımıyla hareket etmişti. 2024 Kasım'ında bir başsavcı dahi Põllu tänav davasının zaman aşımına tabi olmadığını kamuoyuna açıklamıştı. Ancak 2026 baharında, cinayetlerin 25. yıl dönümü civarında ailelere soruşturmanın kapatıldığı bildirildi ve çeyrek asırdır saklanan deliller polis tarafından iade edildi.

Aileler, hukuki sürecin sona ermesini kabullenmekte zorlanıyor. Tiina'nın kız kardeşi Andra Lätt, cinayetin o kadar vahşi olduğunu ve hiçbirinin eskisi gibi yaşamadığını söyledi. Urmas'ın kız kardeşi Ursula Aal ise ellerinde DNA ve her şeyin olduğunu öğrendikten sonra dosyanın çoktan zaman aşımına uğradığının ortaya çıkmasını şok olarak nitelendirdi. Aileler, olayla ilgili bilgisi olanların "Pealtnägija" programına ya da polise başvurmasını umuyor.