Tartu boheminden Fransa direniş kahramanı Boris Vilde

Estonyalı direniş savaşçısı Boris Vilde'in (1908-1942) 1941-1942 yıllarına ait hapishane günlüğü ve mektupları Estonca'da yeniden yayımlandı. Loomingu Raamatukogu (Yaratıcılık Kütüphanesi) dizisinden çıkan kitabı Marek Tamm derledi, yorumladı ve sonsözünü yazdı; Fransızca'dan Estonca'ya çeviriyi Triinu Tamm yaptı. 184 sayfalık kitap 2026, 29-31 numarayla okura sunuluyor.

Boris Vilde, Estonya'da edebiyatçı Valmar Adams sayesinde tanındı. Adams, 1964'te Vilde'nin günlüğünden bölümleri "Vanglas (Hapishanede Diyalog)" başlığıyla yayımladı ve "Tartu çocuğunun yıldız uçuşu" başlıklı bir sunuş yazısı ekledi. Vilde'nin 33 yaşında, idam kararından hemen önce hâlâ dil öğrenmesi, yazara göre olağanüstü bir direniş ruhunu yansıtıyor.

Vilde hakkında Valdo Pant televizyon dizisinde, Mati Kuulberg'in "Mont Valérien" balesinde (1972, Vanemuine, yönetmen Ago-Endrik Kerge), Rein Saluri'nin "Kes ma olen?" (Ben kimim?) adlı oyununda (1977, Noorsooteatris) ve Lennart Meri'nin yazılarında iz bıraktı. Meri 2004'te, "Boris Vilde üzerine yazmayı çok istedim ama bu güzel konunun gerçekleşmeyeceğini artık biliyorum" diye yazmıştı.

Paris'te tanınan bir Estonyalı

Yazar Indrek Hirv'e göre Vilde'nin adı Fransa'da okullarda öğretiliyor; ülkedeki en tanınmış Estonya ismi olduğu belirtiliyor. Paris'te kendisiyle tanışan Tamara Miljutina (1911-2004), anılarında onu gözü pek bir serüvenci, "gökten düşmüş gibi garip bir adam" olarak anlatıyor.

Yeni baskı, Vilde'nin komünist sempati taşıdığı yönündeki Sovyet dönemi iddialarını geçersiz kılıyor. Günlüğünde Nietzsche, Pascal, Berdyaev, Şestov, Rilke ve Baudelaire gibi isimlere yer veriyor. 5 Ocak 1942'de eşi Irène'e yazdığı mektupta kendinde yaptığı değerli keşiflerden söz ederek, bunların "küçük hırsların, belirsiz düşlerin ve gündelik hayatın gelip geçici arzularının külü altında gömülü kaldığını" ifade ediyor.

Kitabın üçte birini oluşturan Marek Tamm'ın kapsamlı sunuş yazısı ve yorumları, Vilde'nin Rusya, Estonya, Almanya ve Fransa arasında geçen renkli yaşam öyküsünü bütünlüklü biçimde ortaya koyuyor. Günlük, hem içten bir itiraf hem de felsefi bir sorgulama olarak okunuyor.