Tallinn'de sokak sanatı tartışması: eserler üzerine boyandı

Estonya'nın başkenti Tallinn'de belediyenin graffiti ve izinsiz yazıları azaltmak amacıyla sipariş ettiği duvar resimleri, PASR adlı sokak sanatçısı grubu tarafından boyandı. Olay, sokak sanatının doğası ve kamusal alanda sipariş edilen eserlerin kalıcılığı üzerine bir tartışma başlattı. Estonya Sanat Akademisi (EKA) Grafik Tasarım Bölümü Başkanı Ott Kagovere, ERR'in "Ringvaate" programına konuk olarak gelişmeyi değerlendirdi.

Yaz aylarında Tallinn'de beş sanatçının elinden altı duvar resmi tamamlandı. Belediye, bu resimlerle kentteki izinsiz yazı ve çizimleri azaltmayı hedefliyordu. Ancak PASR adlı sanatçı ya da grup, belediyenin onay verdiği eserleri boyadı. İddiaya göre bunun nedeni, PASR'in daha önce tamamen boyadığı bir duvarın üzerine resim yapılmasıydı. Böylece kent yönetimi ile duvar yazıcıları arasında bir kısır döngü oluştu.

"Sipariş edilen sanat geleneksel graffitiyi engellemeyi amaçlıyor"

Kagovere, bazı sokak sanatçılarının büyük kentlerde çok yaygın olan bir stratejiye karşı çıktığını söyledi. "Yeni bir bina yapıldığında, üzeri boyandığında ya da sık sık küçük yazıların oluştuğu elektrik binası gibi bir yapı dikildiğinde, bunlar için önceden açık yarışmayla bir sanat eseri sipariş edilir. Kamu tarafından sipariş edilen sanatın amacı bir bakıma geleneksel graffitiyi durdurmak, azaltmak, engellemek ya da yerini almaktır," diye açıkladı.

PASR yazısının üzerinden bakan halk kıyafetli kız figürünü Kagovere olsa artık boyamayacağını belirtti. "Sorun, kentin hangi mesajı vermek istediğidir. Graffiti sanatçılarının savaş ilan etmesi eldiveni yere atmaktır ve soru şu: eldiveni alıyor musunuz, almıyor musunuz? Olta takılıyor musunuz, takılmıyor musunuz? Savaşa girerseniz, bu savaşın bitmeyeceği açıktır. Burada farklı graffitilere tek tek olaylar olarak bakmak gerekir."

"Sokak sanatı çok geçici bir şeydir"

Kagovere, "Ne kadar rahatsız ediyorlar, gerçekte ne kadar 'çirkinler' ve kent mekânında ne yapıyorlar?" diye sordu. "PASR'in sözde bombalarının üzerinin boyanması mutlaka daha güzel görünmüyor. Kentin uzun vadede oraya yeni eserler sipariş etmek istemesi anlaşılır, ama daha basit bir strateji bu bombaların altı ay orada kalmasına izin vermek olurdu. Böylece belki PASR'in öfkesi de yatışırdı."

Sözde "savaşın" temelinde, bir başka sokak sanatçısının eserinin üzerine boyama yapılmaması gerektiğine dair yazılı olmayan bir kural olduğu iddia ediliyor. Kagovere ise bunun tam tersini savundu: "Bildiğim kadarıyla durum tam tersi: sokak sanatı ya da graffiti çok geçicidir. İşin doğasında şu var: eseri yapar yapmaz belgelersin, çünkü ertesi gün, bir hafta ya da bir ay sonra üzeri boyanabilir. Bu da onu çok hızlı ve sürekli taze tutar."

Kagovere, kentin eser sipariş etmeye devam etmesi gerektiğini söyledi: "Bu yararlıdır ve kent mekânına bir şeyler katar. Ama arada sırada üzerlerinin boyandığını görünce paniğe kapılmamak gerekir. Bunların ömür boyu orada kalacağını varsayamazlar."

Bazı sipariş edilen sokak sanatı eserlerinin duvar yazıcıların hoşuna gitmeyebileceğini de kabul etti. "Orada graffiti sanatçılarının ya da pek çok başka insanın hoşuna gitmeyen çok tuhaf bir kitsch ortaya çıkıyor ve bu da tepki doğuruyor. Graffiti sanatçıları daha kaba bir şey istiyor. Bu anlamda çatışma baştan var. PASR'e 'işte sana boş bir duvar' dendiğinde bile belki yine gece gidip adrenalin patlaması yaşamak istiyorlar," dedi.

Kagovere, geniş bir fırçayla yapılan her yazıyı graffiti olarak adlandırmanın doğru olmadığını belirtti. "Somut eserlere bakmak gerekir. Beceriksiz yazılar da var, çok ilginç eserler de. Bu yazılar arasında bile sanatsal açıdan ilginç bir şey olabilir. Ama şu açık: graffiti, kent mekânı duvar kâğıdının doğal bir parçasıdır. Bu saati geri çevirmek imkânsız," diye ekledi.