Tallinn'de komünizm suçları müzesinde sergi bütçesi kesildi

Tallinn'deki eski Patarei Hapishanesi'nde kurulması planlanan komünizm suçları müzesi, bütçe kısıtları nedeniyle sergisinin yaklaşık üçte birini kesti. Bu durum, müzenin 2027'de açılıp faaliyet göstermesi için gereken fonun sağlanıp sağlanamayacağına dair soru işaretleri doğurdu.

Hükümet 2018'de, Tallinn'deki eski Patarei Hapishanesi'nde uluslararası bir Komünizm Suçları Müzesi ve Araştırma Merkezi kurulmasına karar vermişti. 5 bin metrekarelik müzenin, Baltık bölgesinde komünist rejimlerin suçlarına ve işleyiş mekanizmalarına ayrılan ilk büyük ölçekli sergi olması hedefleniyordu.

Müzeyi küratörlüğünü yürüten Estonya Tarihsel Bellek Enstitüsü'nün yönetim kurulu üyesi tarihçi Martin Andreller, Adalet ve Dijital İşler Bakanlığı tarafından ayrılan fonun sergiyi başlangıçta planlandığı gibi tamamlamaya yetmediğini söyledi.

Andreller, "Sergi ihalesi başlatıldığında içeriğin yaklaşık yüzde 35'i zaten kesilmişti" dedi.

Kesintiler arasında sesli rehber, Holokost bölümünün tamamı ile mevcut bütçeye uymak için gereken diğer içerik blokları ve teknik çözümler yer aldı.

Ek 500 bin euro gerekiyor

Andreller, "Açılışa, planlama sürecinde geliştirilen bütün vizyonu yansıtmayan, ciddi ölçüde küçültülmüş bir sergiyle gidiyoruz" diye konuştu. "Öte yandan gelecek yılın bütçesinin nasıl çözüleceği belirsizliğini koruyor; oysa bu fon müzenin açılması, işletilmesi ve ziyaretçilere hizmet sunması için gerekli."

Andreller, personel giderleri hariç sergiyi tamamlamak için 500 bin euro daha gerektiğini belirtti.

"Küçültülmüş sergi 14 Haziran'a kadar tamamlanacak, ancak gelecek yılın bütçesi konusunda hâlâ bir kesinlik yok. Bu da tanıtım, iletişim, eğitim programları, personel istihdamı ve müzenin günlük işleyişi gibi açılış öncesi faaliyetleri planlamayı imkânsız kılıyor" dedi.

"En kötü senaryoda hiç fon sağlanmayacak ve müzenin 14 Haziran'da açılmasının hiçbir yolu olmayacak."

Andreller, daha önce hiç müze işletmediklerini belirterek, "Kapılar haziranda bir şekilde açılacak, ancak kaç ziyaretçi geleceğini bilmiyoruz; çünkü müzeyi tanıtmamız ve duyurmamız gerekiyor, bunun için de ek personele ihtiyacımız var" ifadelerini kullandı.

Müze, ek fon toplamak amacıyla web sitesi üzerinden bağış toplamaya başladı.

Adalet ve Dijital İşler Bakanlığı, müzenin işletme desteği için fon bulunmadığını, kaynakların proje bazında sağlanmasının planlandığını kabul etti. Sağlanacak miktar devlet bütçesinin onaylanmasının ardından belirlenecek.

Bakanlığın stratejik iletişim sorumlusu Rein Oidekivi, "Gelecek yılın devlet bütçesi kesintileri tüm bakanlıkları ve devlet kurumlarını etkiliyor. Ne yazık ki Adalet ve Dijital İşler Bakanlığı'ndan sektörel destek alan vakıflar da bu kesintiden muaf değil" dedi.

Oidekivi, müzenin gelecek yılki bütçesinin Riigikogu'nun (Estonya parlamentosu) devlet bütçesini kabul etmesinin ardından netleşeceğini belirtti. 29 Aralık 2025'te yürürlüğe giren Devlet Bütçesi Kanunu değişiklikleri uyarınca Estonya Tarihsel Bellek Enstitüsü Vakfı'nın önceki işletme hibesi yerine proje bazlı fon başvurusunda bulunması gerektiğini ekledi.

Oidekivi, yıllar önce planlanan serginin açılış gününe kadar tam olarak tamamlanamayacağının bir süredir bilindiğini söyledi. Hizmet fiyatlarının ve diğer doğrudan ve dolaylı maliyetlerin son yıllarda önemli ölçüde arttığını, bakanlığın ek fon bulamadığını kaydetti.

Müze için 2018 baharında düzenlenen uluslararası tasarım yarışmasını Japon mimar Shuhei Endo, "Red Erosion" adlı projesiyle kazanmıştı. Kapsamlı tadilat başlamadan önce Patarei'nin doğu kanadı 2019'da, ilgi gören "Communism Is Prison" (Komünizm bir hapishanedir) geçici sergisiyle açılmıştı. Müzenin temeli Eylül 2024'te törenle atıldı.