Tallinna mimarlık biennali Linnahall'da "Palju maksab?" sorusunu soruyor

2026 Tallinna mimarlık biennalinin küratörlü sergisi “Palju maksab?” (Ne kadar eder?) Tallinna Linnahall'da (Tallinn Şehir Salonu) kasım sonuna kadar ziyarete açık. Serginin küratörleri Siim Tanel Tõnisson, Kertu Johanna Jõeste ve Ra Martin Puhkan (Stuudio Täna), Mark Aleksander Fischer (Estonya) ile Mira Samonig (Avusturya).

Sergi binanın denize bakan promenadında başlıyor. Etrafta yükselen yüksek yapılar ile deniz kıyısındaki yıpranmış beton kütle arasında derin bir uçurum uzanıyor. Linnahall damlıyor, rutubetleniyor, adeta çürüyor. Bina çatısındaki su sızıntıları nedeniyle sergi alanının bazı noktalarında su damlıyor. Giriş kapısının üzerine boyanmış “PALJU MAKSAB?” yazısı, sanki binanın kendi imdat çağrısı gibi: “Beni ne zaman fark edeceksiniz?”

Terk edilmiş binanın kendisi de serginin en dikkat çekici unsuru haline geliyor. Yapının salonlarındaki nemli zemin ve deniz yeşili halı, ziyaretçilere alışılmadık bir mekân deneyimi sunuyor. Bina, mimari mirasın korunması ile yeni yatırımlar arasındaki gerilimin simgesi gibi.

Sergide öne çıkan çalışmalar

Sergide mimarlığın maliyeti, atık ve kaynak kullanımı gibi başlıklar farklı çalışmalarla ele alınıyor. Hollandalı yazar ve mimar Klaske Havik'in Urmo Mets tarafından Estonca'ya çevrilen şiiri, binanın deniz manzaralı camına yazılmış. Şiir, Linnahall'ın geçmişteki konserlerine, ziyaretçilerin dokunuşlarına ve günümüzde bakımsız kalan taş duvarlarına gönderme yapıyor. Havik, metinde binanın yıkılmaya yüz tutmuş olsa da yeniden canlanma potansiyeli taşıdığını vurguluyor.

Sahnedeki çalışmalardan biri, Salto Mimarlık tarafından tasarlanan, ortadan ikiye ayrılmış Tallinn Şehir Tiyatrosu maketi. Kömür siyahı renkteki, mavi ışıklı maket, bir uzay gemisi ya da dronu andırıyor. İç kesiti katları, odaları ve küçük insan figürlerini gösteriyor. Tiyatronun rekonstrüksiyonu yaklaşık on yıl sürmüş ve projenin maliyeti öngörülen 20 milyon avronun yarısından fazla aşmıştı. Mimarların aktardığına göre maket, bu uzun ve zorlu tasarım sürecinin yarattığı duyguyu yansıtmayı amaçlıyor.

Litvanyalı mimar Mantas Peteraitis'in “Plastiksiz mimarlık rehberi” adlı yerleştirmesi ise inşaat sektöründe sentetik polimerlerin yaygın kullanımını sorguluyor. Peteraitis, plastik ürünlerden tamamen kaçınarak eski bir çiftlik evini yeniden inşa etmeyi hedeflemiş; plastik yerine bakır gibi daha kaliteli ve pahalı alternatifler kullanmış. Sergide bu süreçte kullanılan malzemeler ve her bir parçanın maliyeti ile çevresel etkisi hakkında bilgi veren etiketler yer alıyor.

Bina ve sergi birlikte okunuyor

Serginin küratörleri, Linnahall'ı yalnızca mekân olarak değil, serginin eşit ve bağımsız bir parçası olarak ele alıyor. Bina, sergilenen işlerin üzerinde durduğu konular hakkında en çok şey söyleyen unsur haline geliyor. Ziyaretçiye bilgi yığını yerine düşünme alanı bırakılıyor.

Linnahall'ın geleceği ise belirsizliğini koruyor. Bienalin burada düzenlenmesi, binada hemen bir değişiklik yapılacağı anlamına gelmiyor. Binanın kısmen yıkılması, kongre merkezi ve atış poligonuna dönüştürülmesi ya da daha hassas bir yaklaşım benimsenmesi olasılıkları arasında karar verecek olan süreç henüz netlik kazanmadı.